می ­توان گفت سالمندی جمعیت یکی از بزرگترین موفقیت­های جامعه بشری است اما در صورت فقدان آمادگی و برنامه­ریزی مناسب می­تواند به یکی از چالش­های بزرگ کشورها و تهدید جدی برای اقتصاد، سیستم بهداشتی درمانی و تهدید رشد اقتصادی و توسعه پایدار تبدیل شود.

پیش­ بینی ­هــا بیانگــر ایــن اســت کــه بیــن ســال­های 2015 تــا 2050نســبت جمعیــت بــالای 60ســال جهـان تقریبـاً دو برابـر خواهـد شـد و از 12درصـد بـه 22درصـد خواهـد رسـید و تـا سـال 2020 تعـداد افـراد 60 سـاله و بالاتر، از کــودکان کمتــر از 5 ســال بیشــتر خواهــد شــد.

در ایــن بیــن، کشــورهای رو بــه توســعه همچــون ایــران کـه تاکنـون جمعیتـی جـوان داشـته­اند، بـه طـور جدی­تـری نسـبت بـه کشـورهای توسـعه یافتـه، بـا افزایـش جمعیـت سـالمندان رو بـه رو خواهنـد بـود و زمـان کمتـری بـرای برنامه­ریـزی جهـت سـالمندی جمعیـت خـود دارنـد؛ بنابراین مدیریت صحیح و آگاهی و شناخت لازم از وضعیت موجود، نیازهای سالمندان و ظرفیت­های بالقوه و بالفعل می­تواند در کاهش این چالش کمک کند.

بدیهی است برنامه ریزی و مدیریت مناسب سالمندی جمعیت نیازمند دیدگاه مناسب به این دوره سنی، توجه به سلامت سالمندی از سنین قبل از سالمند شدن و حتی کل دوران زندگی و همچنین سیاست های مادام­العمر در زمینه مستمری، مراقبت طولانی مدت، مسائل مالی و...است.

توجه به تعریف دقیق سالمندی جمعیت و تمایز آن با سالمندی فردی به منظور برنامه­ریزی های کلان صحیح ضروری است. در سالمندی فردی تعداد سالمندان با تغییرات مربوط به باروری و افزایش سن افزایش می یابد بدون اینکه هرم سنی جمعیت برهم بخورد.

در مقابل، سالمندی جمعیت ابتدا بر اثر کاهش مرگ و میر و افزایش امید به زندگی دربدو تولد و دیگر گروه­های سنی و سپس کاهش باروری و کاهش سهم جمعیت زیر 15 سال اتفاق خواهد افتاد. در سالمندی جمعیت تعادل گروه­های سنی برهم می خورد و نسبت جمعیت سنین 60 سال به بالا نسبت به دیگر گروه های سنی افزایش می یابد. آخرین پیش بینی­های جمعیتی جهان نشان می­دهد «امید زندگی» در بدو تولد از 2/64 در سال 1990 به 6/72 در سال 2019 رسید و انتظار می­رود که در سال 2050 از مرز 1/77 سال بگذرد. افزایــش روز افــزون جمعیــت ســالمندان بــا افزایــش تعــداد مبتلایــان بــه بیمار­­ی­هــای مزمــن همــراه اســت. براســاس

نتایــج حاصــل از مطالعــات انجــام شــده، شــیوع ابتــلا بــه بیماری­هایــی نظیــر فشــارخون، دیابــت، بیماری­هــای قلبــی-عروقــی، ســرطان­ها، آرتریــت و اختــالات روانپزشــکی، بــا افزایــش ســن افزایــش می­یابــد و آنچــه شــرایط ســالمند را پیچیده­تــر می­کنــد، ابتــلای همزمــان بــه ایــن بیمار­­ی­هــا (هــم ابتلایــی) اســت کــه در جمعیــت قابــل ملاحظــه ای از ســالمندان دیــده می­شــود.

بــه عـلـاوه ســالخوردگی جمعیــت، جوامــع را بــا چالــش هایــی نظیــر افزایــش نســبت سـرباری و کاهـش نیـروی کار، مسـائل مرتبـط بـا بیمـه و بازنشسـتگی، مسـائل مرتبـط بـا مراقبـت و مشـکلات مربـوط بــه آن مواجــه می­کنــد. بنابرایــن، رشــد فزاینــده جمعیــت ســالمند و پیامدهــای آن باعــث شــده اســت کــه در اکثــر جوامـع، سـالخوردگی جمعیـت بـه عنـوان مسـئله­ای مهـم و اساسـی مـورد توجـه قـرار گیـرد، چراکـه، نبـود برنامه­ریـزی مناسـب بـرای پیشـگیری از پیامدهـا و چالش­هـای سـالمندی، بـه ایجـاد چالشـی بـزرگ در جامعـه منجـر خواهـد شـد.

کشور ما اکنون در پنجره جمعیتی قرار دارد. پنجره جمعیتی یکی از مهم­ترین مراحل در ساختار سنی یک جمعیت است و شامل دوره کوتاهی از تحولات جمعیتی کشور است که جمعیت فعال در سن باروری، کار و فعالیت اقتصادی در حداکثر میزان خود قرار دارند. بنابراین لازمست مدیران از ظرفیت ها و منابع سرمایه ای حاصل از این فرصت برای توسعه همه جانبه و شرایط پایدار دوران بعد از گذار جمعیتی به نحو مطلوب بهره برداری کنند. در این راستا استفاده از تجربیات و خردمندی سالمندان بسیار سودمند است. همچنین برنامه­ریزی برای داشتن سالمندان توانمند، فعال و سالم در فاز جمعیتی آینده می تواند سالمندی جمعیت را به یک فرصت مناسب برای سالمندان و جامعه تبدیل کند و از بسیاری از مشکلات اجتماعی و اقتصادی که ممکن است با سالمندی جمعیت ایجاد شود جلوگیری نماید.

**ضرورت سرمایه گذاری ارتقای سلامت سالمندان

• پیشگیری از شیوع پیامدها و آسیب های ناشی از افزایش سن از قبیل پوکی استخوان، آلزایمر، آرتروز و....
• پیشگیری از ازکارافتادگی و کاهش نیروی مولد جامعه
• پیشگیری از افزایش بارکاری ارائه کنندگان خدمات سلامت
• افزایش درصد دستیابی به اهداف در همه ابعاد سلامت
• افزایش میزان مشارکت اجتماعی سالمندان
• کاهش هزینه های اقتصادی

دکتر سنگستانی رئیس گروه سلامت میانسالان و سالمندان معاونت بهداشتی همدان