دوره­ی نوزادی به عنوان دورانی زیربنایی و مهم در رشد و تکامل هر فرد شناخته شده است. در کشور ما سالیانه حدود1.2 میلیون نوزاد متولد می شوند که حدود 11 درصد از آنان نارس ( کمتر از37 هفته کامل بارداری) هستند.

 آنچه درمورد این نوزادان قابل توجه است این است که؛ با بهره­گیری از تکنولوژی‌های پیشرفته، حتی نوزادان شدیدا نارس نیز قابلیت زنده ماندن دارند.

 

تعریف نوزاد نارس :

هر نوزادی که قبل از پایان 37 هفته کامل بارداری (پیش از 36 هفته و 6 روز) ازآخرین قاعدگی مادر متولد شود، به عنوان نوزاد نارس خوانده می­شود. هرچه نوزاد سن حاملگی (سن داخل رحمی )کمتری داشته باشد، احتمال بروز مشکلات پس از تولد برای او بیش­تر است. به همین دلیل این نوزادان پس از تولد به بخش­های مراقبت ویژه نوزادان منتقل شده و تا چندین روز یا حتی در برخی موارد تا چندین ماه در این بخش­ها می­مانند تا به تدریج سیستم­های بدن کامل شده و بتوانند به خوبی تنفس کرده و تغذیه کنند.

علل تولد نوزاد نارس:

تولد نوزاد نارس ممکن است به علت مشکلاتی در جنین، مادر یا هردو آن­ها باشد. اغلب دلایل زایمان زودرس مشخص نمی­باشد ولی شایع­ترین علت تولد نوزاد نارس موارد زیر می­باشد:

2. سبک زندگی و کار مدرن، استرس و بیماری مادر
3. مصرف الکل ، سیگارو مواد مخدر وداروهای غیر مجاز در حین بارداری
4. افزایش سن فرزند آوری ( بویژه در بارداری اول)
5. چند قلویی ومشکلات جنینی

نکات مهم مراقبت و نگهداری از نوزاد نارس :

تماس پوست با پوست مادر و نوزاد از ساعت اول تولد و ادامه آن در منزل : تماس پوستی بلافاصله پس از زایمان و ادامه آن حداقل در تمامی زمان بستری نوزاد در بیمارستان و در منزل، می­تواند کمک موثری در روند برقراری ارتباط عاطفی بین مادر و نوزاد ، شروع تغذیه با شیرمادر و بهبود شرایط نوزاد نماید.

انجام مراقبت آغوشی مادر و نوزاد:

«مراقبت مادرانه آغوشی»؛ نوعی مـراقبت از نوزادان نـارس است که در آن نـوزاد در تماس پوست با پوست با مـادر حمل می‌شـود و با استفاده از این روش بهبودی چشمگیری در سلامت و تکامل نوزادان نارس دیده شده است.

 

 

تغذیه با شیرمادر در نوزادان نارس:

نیازهای تغذیه­ای نوزاد نارس با نوزادان رسیده تفاوت دارد. ترکیب شیرمادر این نوزادان متناسب با نیازهای آنان است و برای این نوزادان، شیرمادرخودشان بهترین تغذیه است. عوامل ایمنی بخش در شیر مادر نوزادان نارس بیش­تر است.

در نوزادان نارس در صورتی­که قادر به مکیدن فعال نباشند؛ از روش های دیگری مانند گاواژ و یا با استفاده از فنجان شیرخوار تغذیه می­شود تا مکیدنش تقویت شود. بهترین وضعیت شیر خوردن برای نوزادان نارس" زیر بغلی "و یا "گهواره­ای متقابل" است. فاصله تغذیه این نوزادان نباید بیش­تر از 3 ساعت باشد. (حداقل 8 بار در 24 ساعت) و برای پیشگیری از خستگی نوزاد، نباید بیش­تر از 20 دقیقه زیرسینه گذاشته شود. بعد از تغذیه نوزاد، بهتر است او را به طرف راست خواباند، زیرا این کار باعث جلوگیری از برگشت شیر خواهد شد.

کاهش محرک­های محیطی :

0. کاهش نور و روشنایی محیط: نورهایی که به صورت نوزاد می­تابد باید غیر مستقیم و در حداقل میزان و تنها برای هوشیار نگه داشتن نوزاد باشد.
1. کاهش صداهای اضافه محیط: از آنجاکه نوزاد در زمان جنینی در داخل رحم به محیط آرام و ساکتی عادت کرده است و فقط صدا و ضربان قلب مادر را می­شنود، باید محیط آرام و کم صدایی را برایش فراهم کرد. این کار را می­توان با رعایت برخی نکات ساده مانند خودداری کردن از صحبت کردن در بالای سر نوزاد، جابه جا کردن ملایم وسایل کنار تخت نوزاد، عدم استفاده از زنگ موبایل و تلفن، جلوگیری از سقوط، افتادن و کشیدن اشیاء بر روی زمین انجام داد.
2. کاهش محرک­های بویایی : یکی از قوی­ترین حس­های نوزاد، حس بویایی است. سعی شود تمامی بوهای ناخوشایند و نامطلوب مانند (عطر، ادکلن، اسپری­های خوش­بوکننده هوا، نیکوتین، صابون­های معطر، پودر بچه و یا عرق بدن ) از محیط مراقبت نوزاد حذف شود.

وضعیت خوابانیدن :

مهم­ترین نکته­ای که باید به خاطر سپرد این است که در منزل، شیرخوار بدون نظارت به هیچ وجه نباید در وضعیت خوابیده به شکم( دمرو ) قرار داده شود، به این دلیل که، این وضعیت خطر مرگ ناگهانی را در شیرخوار افزایش خواهد داد. امن­ترین وضعیت، خواباندن به پهلو می­باشد. شیرخوار به دوره­های طولانی برای خواب و رشد نیاز دارد و تغییر وضعیت او هر 2 تا 3 ساعت یک بار با توجه به سطح هوشیاری­اش (خواب و بیداری ) باید انجام شود.

درجه حرارت اتاق نوزاد نارس:

این نوزادان، در ثابت نگه داشتن دمای بدن مشکل دارند بهمین دلیل بهتر است درجه حرارت اتاق را بین 28-25 درجه سانتی­گراد حفظ کرد.

استحمام نوزاد نارس:

نکات مهم در خصوص استحمام این  نوزاد:

22. 2 تا حداکثر 3 مرتبه حمام در هفته برای نوزاد کافی است، زیرا باعث خشک شدن پوست نوزاد می­شود.
23. باید از استحمام نوزاد بلافاصله بعد از شیرخوردن خودداری کرد.
24. مدت زمان مناسب برای حمام کردن نوزاد بین 5 تا 10 دقیقه است.
25. درجه حرارت حمام باید بین 28-25 درجه سانتی­گراد حفظ شود.
26. ازآب با دمای متعادل بین 38-37 درجه سانتی­گراد استفاده شود.
27. هنگام حمام­دهی نوزاد نارس، رفتارهای ناشی از استرس نظیر بی­قراری، تحریک­پذیری و یا بی­حالی باید بررسی شده و با حفظ درجه حرارت مناسب محیط، تماس پوستی و نوازش درجهت کاهش این رفتارها اقدام نمود.

 

 

رعایت نکات بهداشتی هنگام تماس با نوزاد نارس :

نوزادان نارس بسیار ساده­تر از نوزادان رسیده بیمار می­شوند. به همین منظور لازم است تا حد امکان از رفت و آمد زیاد به اتاق نوزاد پرهیز شود. شستن دست­ها قبل از هرتماس با نوزاد ضروری می­باشد. نوزاد حتما باید مورد معاینات دوره­ای به منظور پایش رشد و تکامل و واکسیناسیون منظم برای پیشگیری از بیماری­ها قرار گیرد.

توجه به علائم خطر:

علائمی که لازم است با پزشک یا بیمارستان محل تولد، مشورت کرد عبارتند از:

*تنفس مشکل، فرو رفتگی قفسه سینه و ناله کردن

*تنفس خیلی سریع یا خیلی آهسته

*دوره­های مکرر و طولانی قطع تنفس

*مشکلاتی در امر تغذیه

*تشنج

*زردی پوست

* اسهال

*پایین بودن دمای بدن نوزاد، علیرغم گرم کردن مجدد

مراجعه به موقع جهت دریافت مراقبت­های بهداشتی :

اولین معاینه نوزاد بایستی 24 تا 48 ساعت بعد از ترخیص توسط پزشک متخصص نوزادان صورت گیرد و مراجعات بعدی تا زمانی که وزن نوزاد به 2000 تا 2500 گرم برسد، هر هفته باید انجام شود. بعد ازآن مراجعات دو هفته یکبار و سپس ماهیانه می­باشد.

بررسی روند رشد و تکامل نوزاد در مراکز جامع خدمات سلامت و یا خانه­های بهداشت در 5-3 روزگی، 15-14 روزگی انجام می­گیرد.

غربالگری بینایی، شنوایی و کم کاری تیروئید :

تمامی نوزادان نارس باید از نظر سلامت بینایی، در هفته چهارم تا ششم توسط متخصص چشم معاینه دقیق شوند. همچنین این نوزادان در معرض مشکلات شنوایی هستند و باید قبل و بعد از ترخیص از بیمارستان در حدود 3 ماهگی از نظر شنوایی ارزیابی گردند. غربالگری کم کاری تیرویید نیز در 5-3 روزگی، هفته دوم ، ششم و دهم تولد انجام می­گیرد.

 

امید است با انتقال آموزش­های مناسب، مشاوره­ی صحیح و توانمند نمودن والدین دارای نوزاد نارس، بتوانیم کمک موثری در جهت غلبه بر مشکلات این نوزادان برداریم و از پیامد­های ناخوشایند کوتاه مدت و بلند مدت ناشی از زایمان زودرس جلوگیری نمائیم.

 

دکترشهلا نوری: مدیر سلامت خانواده

محبوبه عابدی: کارشناس سلامت نوزادان