هفته ملی جمعیت فرصتی ارزشمند برای توجه دوباره به اهمیت خانواده، فرزندآوری آگاهانه، جوانی جمعیت و نقش همه نهادهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی در ساخت آینده‌ای پویا برای کشور است.

جمعیت، یکی از مهم‌ترین سرمایه‌ هر جامعه است و اگر ترکیب سنی جامعه به سمت سالمندی پیش برود، در سال‌های آینده پیامدهای مهمی در حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و حتی امنیتی به همراه خواهد داشت. به این دلیل، موضوع جمعیت فقط یک مساله فردی یا خانوادگی نیست، بلکه یک موضوع ملی و آینده‌ساز است.

در هفته ملی جمعیت، هر روز با عنوانی مشخص نام‌گذاری می‌شود تا ابعاد مختلف این موضوع بهتر مورد توجه قرار گیرد. این روزشمار نشان می‌دهد که مساله جمعیت تنها به فرزندآوری محدود نیست، بلکه با موضوعاتی مانند ازدواج آسان و پایدار، ،توجه به سلامت مادر و کودک، حمایت از مادران و تکریم آنان و ایجاد محیط های کاری دوستدار خانواده، مشارکت اجتماعی،امید به آینده، مسکن، اشتغال و توجه به رفاه خانواده و امنیت اقتصادی و آگاهی بخشی و فرهنگ‌سازی پیوندی عمیق دارد.

جمعیت همدان از دریچه آمار

رییس گروه جوانی جمعیت معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان گفت: طبق آخرین آمار، جمعیت این استان یک میلیون و ۷۱۱ هزار و ۳۲۹ نفر است که ۶۵.۷ درصد این جمعیت را جمعیت شهری و ۳۴.۳ درصد آن را جمعیت روستایی تشکیل می دهد.

طیبه گروسی کهن افزود: ۴۹.۴ درصد جمعیت استان را زنان با ۸۴۵ هزار و ۳۳۵ نفر و ۵۰.۶ درصد آن را مردان با ۸۶۵ هزار و ۹۹۴ نفر را تشکیل می دهد و جمعیت زنان ۱۰ تا ۵۴ ساله همسردار برابر با ۳۳۸ هزار و ۹۱۰ نفر است که ۱۹.۸ درصد جمعیت کل و ۴۰.۰۹ درصد جمعیت زنان را به خود اختصاص داده است.

وی ادامه داد: آمار جمعیت میانسالان استان همدان یعنی گروه سنی ۳۰ تا ۵۹ سال براساس سرشماری سال ۹۵ حدود ۶۸۳ هزار و ۶۲۰ نفر معادل ۳۷.۷ درصد از جمعیت کل استان است که هم اکنون با توجه به تعداد میانسالان ثبت نام شده در سامانه سیب درصد این گروه سنی ۴۵.۸ درصد معادل ۷۸۳ هزار و ۹۷۸ نفر از جمعیت استان را تشکیل می دهد که این آمار بیانگر این است که استان همدان در پنجره فرصت جمعیتی قراردارد.

رییس گروه جوانی جمعیت معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان اظهارکرد: میزان باروری کلی در استان طبق اطلاعات سامانه سیب به ۱.۳۷ فرزند در سال ۱۴۰۴ رسیده که متاثر از کاهش آمار ازدواج، بالارفتن سن ازدواج، افزایش فاصله ازدواج تا تولد اولین فرزند، افزایش فاصله بین فرزندان، رواج رو به رشد بی فرزندی و تک فرزندی در خانواده ها ، افزایش سقط جنین ، افزایش میزان ناباروری و درنتیجه کاهش موالید است.

برگزاری کلاس سلامت باروری برای زوجین

گروسی گفت: در همه مراکز خدمات جامع سلامت استان، پایگاه های سلامت و خانه های بهداشت خدمات آموزش های هنگام ازدواج، مشاوره های فرزندآوری، مراقبت های پیش از بارداری، بارداری و پس از زایمان برای مادران و همچنین مراقبت نوزادان و کودکان به‌صورت رایگان ارائه می شود.

وی افزود: این برنامه‌ها شامل شناسایی زنان خواهان فرزند، تشکیل پرونده پیش از بارداری، مراقبت‌های دوران بارداری و پس از زایمان، آموزش‌های مرتبط با بهداشت فردی، روانی و تغذیه، و مشاوره فرزندآوری، آموزش های پیشگیری از ناباروری در دختران جوان و زنان ۱۰ تا ۵۴ ساله همسردار و آموزش های پیشگیری از سقط های خودبه خودی همچنین آموزش عوارض روش های پیشگیری از بارداری و عوارض جسمی، روانی، شرعی و اخلاقی سقط عمدی آموزش داده می شود.

رییس گروه جوانی جمعیت معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان با بیان اینکه اطلاعات دقیقی در خصوص سقط عمدی و بارداری برنامه ریزی نشده در دسترس نیست، گفت: دانشگاه علوم پزشکی در خصوص ازدواج، کلاس های آموزش هنگام ازدواج برگزار کرده است.

گروسی افزود: مراحل انجام خدمات ازدواج در مراکز زیرپوشش به صورت ۲ روزه انجام می شود و تعداد شهرستان های زیرپوشش استان همدان ۱۰ شهرستان بوده که شهرستان درگزین بدون مرکز آموزش ازدواج و دانشکده اسدآباد هم مجزا از دانشگاه علوم پزشکی همدان است.

وی اضافه کرد: ساعت آموزشی کلاس های هنگام ازدواج در دانشگاه همدان از سال ۹۸ از ۲ ساعت به هشت ساعت افزایش یافت همچنین کلاس های سلامت باروری به صورت مجزا برای عروس و داماد برگزار می شود.

رییس گروه جوانی جمعیت معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان اظهار کرد: موضوع آموزشی کلاس ها شامل سلامت جنسی و باروری، عوارض پیشگیری از بارداری، اخلاق ، احکام و حقوق زوجین، حرمت و قبح سقط جنین، مهارت های زندگی خانوادگی، فرزندآوری و فواید بارداری است.

گروسی ادامه داد: مدت زمان برگزاری هر یک از مباحث یاد شده ۹۰ دقیقه است و مدرسان کلاس های سلامت جنسی و باروری از پرسنل مراکز بهداشتی درمانی با مدرک تحصیلی کارشناس، ارشد مامایی برای کلاس خانم ها، پزشک عمومی برای کلاس آقایان، کارشناس مبارزه با بیماریها، کارشناس پرستاری و سایر مدارک مرتبط است.

وی افزود: مدرسان سایر کلاس ها با مدارک تحصیلی مرتبط، توسط دفترنمایندگی نهاد رهبری دانشگاه به منظور تدریس در شهرستان ها معرفی شدند و همه این افراد دارای تاییدیه از دفترنمایندگی نهاد رهبری دانشگاه هستند.

رییس گروه جوانی جمعیت معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان اضافه کرد: کلاس های آموزش ازدواج در شهرستان همدان به دلیل آمار بالای مزدوجین همه روزه برگزار می شود در سایر شهرستان ها با توجه به آمار مزدوجین کلاس ها به صورت یک روز در میان یا ۲ روز در هفته برگزار می شود.

گروسی اضافه کرد: مزدوجین با گذراندن دوره های آموزشی حین ازدواج گواهی لازم جهت ثبت ازدواج در دفتر خانه را از مراکز آموزش ازدواج دریافت کرده و این گواهی برای ارائه به دفاتر یاد شده ضروری است.

وی بیان کرد: نظارت و پایش کلاس های آموزش هنگام ازدواج توسط کارشناسان معاونت بهداشتی و دفتر نهاد رهبری دانشگاه به صورت مشترک انجام می شود.

برنامه همدان برای جوانی جمعیت

رییس گروه جوانی جمعیت معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان اظهارکرد: دانشگاه در راستای سیاست های جمعیتی کشور با توسعه زیرساخت‌های سلامت باروری، ارائه خدمات جامع و رایگان، و اجرای برنامه‌های آموزشی و مشاوره‌ای، گام‌های مؤثری در ارتقاء سلامت خانواده برداشته است.

گروسی با بیان اولویت های برنامه در جوانی جمعیت گفت: یکی از اصلی ترین اولویت ها ارتقای نرخ باروری کلی است که نظام برنامه ریزی، اولویت بندی موضوعی و جغرافیایی و هدف گذاری مطلوب، متناسب با ستاد شبکه شهرستان و همه مراکز ارائه دهنده خدمات بهداشتی شامل مراکز خدمات جامع سلامت پایگاه های سلامت و خانه های بهداشت برای دستیابی به نرخ باروری ۲.۵ در قالب طرح "آمایش امید" اجرایی کرده است.

وی، آموزش، مشاوره فرزندآوری و پرداخت کارانه پلکانی بر اساس افزایش تولد زنده به دنبال آموزش و مشاوره فرزندآوری در قالب طرح "رویش"، بازآموزی و تربیت کارکنان دوره جامع "هادیان زندگی"، فرهنگ سازی ازدواج بهنگام و فرزندآوری بموقع و متعدد، استفاده از ظرفیت مشارکت مردمی در برنامه جوانی جمعیت (مردمی سازی جمعیت)، آموزش های هنگام ازدواج و پیشگیری، تشخیص بموقع و درمان ناباروری را از دیگر برنامه ها برشمرد.

رییس گروه جوانی جمعیت معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان افزود: دانشگاه علوم پزشکی همدان برنامه‌ای راهبردی برای سال ۱۴۰۴ با هدف افزایش نرخ باروری تدوین کرد که این برنامه شامل آموزش، مشاوره، درمان ناباروری، کاهش سقط جنین و ترویج زایمان طبیعی است.

گروسی اضافه کرد: ۱۵ طرح تحقیقاتی در زمینه جمعیت و فرزندآوری اجرا شده که این طرح‌ها به بررسی عوامل مؤثر بر فرزندآوری، ناباروری، سقط جنین و سیاست‌گذاری‌های مرتبط می‌پردازند.

وی بیان کرد: راه اندازی مرکز مردمی نفس در هشت شهرستان و همراهی و همکاری با دانشگاه علوم پزشکی و برگزاری دوره‌ های آموزشی برای اساتید و دانشجویان با محوریت جوانی جمعیت و حمایت از خانواده انجام شده است.

ارایه مراقبت‌های تخصصی از پیش از بارداری تا پس از زایمان

رییس گروه جوانی جمعیت معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان افزود: این معاونت برای سلامت مادران اقدام به ارایه مراقبت‌های تخصصی از پیش از بارداری تا پس از زایمان، توزیع مکمل های مورد نیاز در دوران بارداری و پس از زایمان، انجام اقدامات آموزشی، مشاوره، غربالگری سلامت روان، آموزش علایم نیازمند مراقبت ویژه در دوران بارداری و پس از زایمان، مشاوره تغذیه، شناسایی و پیگیری موارد نیازمند مراقبت ویژه کرده است.

گروسی ادامه داد: صیانت و حفظ حیات جنین از طریق شناسایی و ارائه مشاوره‌های روان‌شناختی و حمایتی و مالی با همکاری مرکز مردمی نفس (نجات فرزندان از سقط) در حال انجام است و معاونت بهداشتی در جریان جنگ تحمیلی دوم و سوم اقدام به ارائه خدمات مراقبتی و حمایتی به مادران باردار مهمان و مهاجر کرد.

وی گفت: ترویج زایمان ایمن و توسعه کلاس های آمادگی برای زایمان شامل ارتقای مهارت خودمراقبتی، مدیریت ذهن و جسم و یادگیری تکنیک های تنفسی، تن آرامی، اصلاح وضعیت و مراقبت های بهداشتی و تغذیه ای و آشنایی با روش های بیدردی زایمان در کلاسها توسط مربیان دوره دیده ارایه شد.

رییس گروه جوانی جمعیت معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان بیان کرد: ۹ نفر از ماماهای حوزه بهداشت به عنوان مشاوران کشوری ۴۰۳۰ برای مشاوره و پاسخگویی ۲۴ساعته به سوالات مادران فعال هستند.

آموزش، حمایت و مراقبت؛ سه رکن سلامت نوزادان و کودکان

گروسی گفت: دوره شیرخوارگی از حساس ترین مراحل زندگی است که نیاز به مراقبت های دقیق بهداشتی و تغذیه ای دارد همچنین موفقیت مادران در شیردهی تحت تاثیر عوامل مختلفی قرار دارد و مراقبت ها و حمایتهای لازم باید در مراحل مختلف قبل و حین بارداری، بلافاصله پس از زایمان و در مراحل حساس روزهای اول بعمل آید.

وی افزود: برای موفقیت تغذیه با شیرمادر و حمایت از مادران در مراحل بارداری، زایمان و نیز زمان بستری کودک بیمار زیر ۲ سال ، اجرای صحیح ۱۰ اقدام بیمارستانهای دوستدار کودک به عنوان معیارهای بین المللی توصیه شده است.

به گفته رییس گروه جوانی جمعیت معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان، در بیمارستان های دوستدار کودک آموزش مادران باردار، تماس پوستی مادر و نوزاد بلافاصله پس از تولد، شروع به موقع تغذیه با شیرمادر ظرف ساعت اول، تداوم تغذیه با شیرمادر به طور مکرر و انحصاری ، هم اتاقی ۲۴ ساعته مادر و شیرخوار ، استفاده نکردن از بطری و گول زنک، آموزش و حمایت مادران از اهم فعالیتها برای شروع موفق شیردهی است که تداوم آن را نیز تسهیل می کند.

گروسی اضافه کرد: از آن جا که کودکی دوران شکل گیری شخصیت و بنیان رشد جسمی و روانی افراد است، بنابراین تامین سلامت در این دوران اهمیت بسزایی دارد و خدمات ارایه شده در برنامه سلامت نوزادان و کودکان در راستای ارتقا سطح سلامت کودکان، کاهش بار بیماریهای کودکان، کاهش معلولیت‌های کودکان و کاهش مرگ و میر کودکان است.

وی گفت: خدمات برنامه سلامت کودکان شامل مراقبت های دوران نوزادی، مراقبت های کودک سالم برای کودکان یک تا ۶۰ ماه، غربالگری تکامل کودکان، ویزیت و مراقبت کودکان بیمار، مشاوره شیردهی، ارائه مکمل و آموزش های لازم در راستای بهبود رشد و تکامل، تغذیه، پیشگیری از سوانح و حوادث است که به صورت رایگان این خدمات در مراکز خدمات جامع سلامت ارائه می شود.