به نام خداوند دوست‌دار کودکان

بازی  و اثرات آن بر تکامل کودک

سال­های ابتدای کودکی مهم­ترین سال­های حیات است و تجربیات این سال­ها زیر بنای زندگي آینده هر انسانی خواهد بود . لذا  اگر به نیازها و حیطه های تکاملی کودکان در طی این دوران پاسخ مناسبی داده شود، آنها سالم­تر بوده، از قدرت تفکر و تعقل بیشتری برخوردار می­گردند و مهارتهای عاطفی و اجتماعی بهتری خواهند داشت. تکامل در سنین ابتدای کودکی شامل حیطه های مختلفی از قبیل شناختی، تکلمی، احساسی، اجتماعی، جسمی ، روانی و معنوی می باشد که همگی قویا بر یادگیری ابتدایی و پایه ای فرد ، موفقیت تحصیلی ، خطر ابتلا به بیماری های جسمی و روانی، مشارکت اقتصادی، نقش اجتماعی شهروندی و سلامت او تاثیر به سزایی خواهند داشت.

تکامل در سنین ابتدای کودکی یکی از مولفه های مهم تعیین کننده های اجتماعی سلامت است که به تاثیر عوامل اجتماعی از قبیل شغل، درآمد، تحصیلات، جنسیت بر سلامت تاکید دارد.

قدرت یادگیری کودک در سنین پیش از دبستان بسیار بالا و عمیق است. کودک در6 سالگی حدوداٌ 90 درصد رشد مغزی خود راپشت‌سر گذاشته است؛ بنابراین از بدو تولد، هر چه از توانایی های مغز بیشتر استفاده نمايد، اتصالات و سیناپس‌ها کامل‌تر و بیشتر رشد خواهند کرد و توان آموزشی او  افزایش خواهند يافت.

بیشترین فراگیری در کودکان زیر 5 سال، زمانی اتفاق می­افتد که آنها اشیایی در اختیار داشته باشند، بتوانند آنها را دستکاری کنند و فرصت و شانس کشف دنیای اطرافشان را داشته باشند. البته اینها همگی باید در محیطی امن و محرک تامین شوند تا کودکان بتوانند از طریق آزمون و خطا بیاموزند و تجربه کنند. کودکان سرمایه‌های یک ملت‌اند و برای شاد زیستن و رفاه کامل جسمی، روانی، عاطفی و اجتماعی که موجب دستیابی به توانمندی‌های بالقوه آنان شود، باید در محیطی سالم به دور از خشم و خشونت، ظلم و شرارت ، فقر و تبعیض زندگی کنند.

بازی عمده­ترین شکل فعالیت کودک و بهترین راهکار برای پرورش ابعاد مختلف وجودی و شخصیتی او است. انتخاب اسباب بازی مناسب و نوع بازی نیز اصلی­ترین راه یادگیری برای کودکان است و باعث خلاقیت و رشد فکری و جسمی آنها می گردد،کودکان خردسال به اسباب بازی­هایی نیاز دارند که هر پنج حس آنها را تحریک کند.بعضی اسباب بازی­ها مثل عروسک و حیوانات که کودکان هنگام بازی با آنها صحبت می­کنند آنها را به بازی­های تخیلی سوق می­دهد ، اسباب بازی­هایی مثل دوچرخه و سرسره باعث تمرین عضلات بزرگ بدن می­ شود . اسباب بازی­هایی که شکل کامل شده­ای را ندارند و کودک می­تواند به دلخواه خود آنها را شکل دهد یا تغییراتی در آن ایجاد کند، یا چیزی بسازد بیشتر مورد علاقه کودکان قرار گرفته و باعث خلاقیت آنها می­شود.

 بازي و تحرک بخش اصلي زندگي و نیاز کودکان است. اگر به کودکان اجازه داده شود تا عناصر طبيعي و ساخته دست بشر را در محيط اطرافشان تجربه کنند، باعث رشد مهارت­هاي اجتماعي، شناختي و رشد کيفي آموزش کودکان مي­شود. بازی کردن کودکان در صورتی در جهت جستجو و کاوش و خلاقیت باشد موجب رشد اجتماعی، فرهنگی و عاطفی آنها می­گردد و سبب می­شود که کودک در آینده فردی فعال و خلاق گردد.

همراه با رشد تدریجی و اهمیت یافتن بازی­های گروهی، دختران و پسران سعی دارند تا در  بازی­ها بیشتر نقش مربوط به جنس خود بپردازند  همین  مسئله سبب  می­شود تا  شخصیت آنان  تحت تاثیر الگوها  ونقش­هایی که در ارتباط با جنسیت خویش برگزیده­اند، شکل بگیرد در حقیقت نوع  بازی­ها نشان  بهتری  از بافت شخصیتی دختران و پسران دارند به طور  مثال پسران در سنین 7سالگی با تشکیل گروه هایی سعی در انجام  بازی­های  پرتحرک و پرهیجان دارند  درحالی که  دختران به بازی های رویایی و خیالی  می­پردازند. 

فعالیت­های که کودک به عنوان بازی  انجام  می­دهد در  پرورش نیروی  بدنی و حواس او تاثیر  زیادی  دارد. در تمام     فعالیت هایی همچون پریدن، دویدن، از  پله  پایین و بالا رفتن، لی لی کردن، دوچرخه سواری، جابه جایی اسباب بازی ها و... کودک عضلات واندام­های خود را به کار می­گیرد و موجبات  تقویت  آن  را فراهم می سازد.

بازی تضمین کننده­ی رشد جسمانی کودکان  است. از نظر حسی و حرکتی، بازی حس بینائی، شنوائی و لامسه کودک را پرورش می­دهد، چشم و دست او از هماهنگی بیشتر و بهتری برخوردار می­گردند و عضلات انگشتان دست و پای او ورزیده می­شوند.

بازی  انتخابی  کودکان،  اغلب  انعکاسی از خواست درونی آنهاست کودک سعی می کند تا مشکلات  عاطفی  و روانی خود را در بازی  منعکس  کرده و سپس راه حلی برای  غلبه  بر  آن­ها  پیدا کنند. از طریق بازی مهر و علاقه، خشم و کینه، تنش­ها، ترس­ها خود را  به  نمایش می­گذارند.  با بروز  این  حالات درونی، کودک می­آموزد که باید به نحوی  با  آنها کنار  بیاید لذا یا آنها را به دور می­افکند  و یا  اینکه آنها  را کنترل  می کند.  به  هرحال  از این طریق به نوعی  آرامش  عاطفی  دست می­یابد  با کسب آرامش عاطفی کودک می­تواند منطقی­تر تصمیم بگیرد، اعتماد  به نفس خود را بازیابد واز لحاظ عاطفی  پخته­تر می­شود.

کودک به هنگام بازی به کشف محیط خود می پردازد و از طریق آن نخستین گام ها را برای اجتماعی شدن بر می­دارد. او از این طریق همکاری وتشریک مساعی با گروه را فرا می­گیرد و کودکان از طریق بازی یاد می­گیرند که چطور می­توانند مورد پذیرش افراد گروه واقع شوند و به میزان توانایی­های لازم برای موفقیت در گروه پی می برند وهمچنین بر چگونگی استفاده از توانایی­های دیگران برای رفع نیازهای خود آگاه می­گردند.

کودکان با انتخاب نوع بازی و سازماندهی آن وملزم ساختن خود به رعایت اصول و مقررات، نوعی از زندگی اجتماعی را که آموزش آنها ازهیچ طریق امکان پذیر نیست را می­آموزند.در طول بازی کودک با معیارهای اخلاقی عملا آشنا می­شود معنای درستکاری، حقیقت طلبی، عدالت و رعایت حقوق دیگران را در می یابد و یاد می­گیرد که اگربخواهد مورد اعتماد و قبول دیگران قرار گیرد باید پایبند اصول اخلاقی باشد.

کودکان باید در آینده چرخ عظیم جامعه خود را به حرکت درآورند و هر کدام مسئولیتی را عهده دار شوند اگر به تناسب مسئولیتی که کودکان باید عهده­دار شوند، اسباب بازی و هم بازی فراهم شود و روح بازی­طلب کودکان اشباع شود، به آینده آنها خدمت بسیاری شده است.

 

منابع: بازیهایی برای توانمندی شیرخواران

تاثير محيط هاي بازي طبيعي در رشد کيفي آموزش کودکان

مقاله میزان تاثیر بازی و اسباب بازیها در یادگیری و مهارتهای فکری و جسمی کودکان

تأثیر بازی در یادگیری مهارت حل مسئله در کودکان

بررسی تاثیر  بازی (بازی های کودکانه مثل  دویدن –عروسک بازی و..)بر رشد  شخصیت کودکان (جسمی-ذهنی-عاطفی- اجتماعی-اخلاقی)بین سنین2-6  ساله در شهر کرمانشاه

مدیریت سلامت خانواده و جمعیت مرکز بهداشت استان همدان