شادی اجتماعی و نشاط جمیع شهرنشینان و روستاییان از مقوله های سرمایه اجتماعی  و در بعد فردی  نمایه بهداشت روانی آنهاست. و نهادینه سازی آن حاصل نمی آید مگر با تعریف مشخص و مورد پذیرش، حمایت طلبی و تشریک مراکز تصمیم ساز و آحاد جامعه، برنامه ریزی در بازه های زمانی کوتاه و بلند مدت و کاربست آن در بستر روابط فردی، خانوادگی و دیگر زمینه های ارتباط اجتماعی.

از جمله خصیصه های جوامع امروزی توسعه شهر نشینی، دسترسی آسان و فراگیر  به فناوریهای متنوع، تحمیل استرس های مختلف بر افراد، تعاملات متداخل و چند بعدی روابط اجتماعی، تضعیف هویت فرهنگی، تنزل روابط عاطفی میان مردم، و بصورت کلی افزایش اختلال های روانی، اجتماعی و ... است.

وجود چنین نمایی از جامعه سبب شده تا از مهمترین  دغدغه های متولیان حوزه سلامت، برنامه ریزی مناسب برای افزایش پویایی و نشاط و شادابی اجتماعی به عنوان مولفه ای مهم در سبك زندگی مردم باشد تا با ایجاد چنین فضایی معیارهایی همچون امید به زندگی، بروز استعدادها برای توسعه، حس همنوع دوستی و ... نیز در شهروندان افزایش پیدا كند.

روز 10 اکتبر هر سال میلادی (مطابق با 18 مهر ماه) از طرف فدراسیون جهانی بهداشت روان (WFMH) به عنوان  روز جهانی بهداشت روان  نامگذاری شده است.

این فدراسیون برای این روز در هر سال، یک شعار خاص را انتخاب می کند.  در کشور ما  (18 تا 24 مهر) به نام (هفته بهداشت روان) نام گذاری شده است. شعار در نظر گرفته شده برای امسال این هفته در کشور ما  ارتقاء سلامت روان، جامعه با نشاط  است. 
سلامت روان جزء مهمی از  ابعاد سلامت انسان است، فرد با داشتن سلامت رواني ، بهترمي تواند بر استرس ها و فشارهای  زندگي فائق آيد و كارهاي روزانه خود را پربار تر و سودمندتر گرداند ، همچنین فرد مفيدي براي جامعه باشد. اختلالات و مشکلات رواني، عصبی با تاثير روي سلامت فرد، کارکرد وی را در جنبه های مختلف زندگی، فردی، خانوادگی و اجتماعی دستخوش اختلال می سازد .

اما سلامت اجتماعی با همه ارتباط و و هم بستگی که با سلامت روان فردی دارد، خود مقوله ای دیگر است. سلامت اجتماعی مفهومی است که به ارتباط بین دو مفهوم سلامت و اجتماع اشاره دارد. با توجه به اینکه اجتماع خود مفهومی اعتباری است وحقیقت خارجی آن منوط به تک تک افرادی است که آن را تشکیل داده اند.  سلامت اجتماعی هنگامی محقق می‌شود که خانواده‌ها و افراد از سلامت نسبی برخوردار باشد و هر یک از شهروندان در برابر اجتماع خود احساس مسئولیت کنند و سعادت خود را در سلامت اجتماع بدانند.

 سازمان بهداشت جهانی، بهزیستن یا آسایش کامل از نظر اجتماعی را یکی از ابعاد سلامتی تعریف می‌کند. در عصر حاضر، ابعاد، رویکردها و شاخص‌های مربوط به سلامت اجتماعی در کنار ابعاد جسمی و روانی سلامت، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. فرد سالم از نظر اجتماعی، زمانی عملکرد خوبی دارد که اجتماع را مجموعه ای معنادار و قابل فهم و بالقوه برای رشد و شکوفایی بداند و احساس کند که متعلق به گروه‌های اجتماعی خود است و خود را در اجتماع و پیشرفت آن سهیم بداند.در واقع شاخص اصلی جامعه را نظام روابط اجتماعی افراد تشکیل می دهد

در  سال‌های اخیر برای تعیین سطح توسعه یافتگی در کشورها،  سازمان ملل متغیر های جدیدی را وارد تحلیل‌های خود کرده است.  نشاط اجتماعی یکی  از این متغیر های جدید و کلیدی است. بر این اساس جامعه ای که افراد آن احساس شادکامی و نشاط نداشته باشند، نمی‌توان جامعه توسعه یافته، به ویژه از نظر توسعه اجتماعی محسوب کرد.  با وجود این و با تامل در شرایط کنونی جامعه و در نظر گرفتن گسترش روزافزون ارتباطات انسانی در سطوح بین المللی،  این نکته حساس می‌شود که عوامل برهم زننده تعادل، آرامش و سلامت افراد و علل بروز بحران های اجتماعی و روانی، ‌افزایش و پیچیدگی خاصی یافته و متقابلاً احساس نیاز فردی و اجتماعی به سلامت اجتماعی و روانی افزوده شده و به عامل تهدیدکننده سلامت اجتماعی تبدیل شده است.

 امروزه با تغییر شکل زندگی، گسست روابط اجتماعی،  جانشینی رسانه‌های ارتباط جمعی و شبکه های مجازی به جای روابط خانوادگی و گروهی افراد، کاستی وجود محیط های فرح بخش، افزایش مصرف گرایی،  ترویج و تبلیغ شادی های کاذب، گسترش خشونت و نداشتن تعریف درستی از شادی و مشکلات عدیده ای از قبیل فقر، نداشتن امید آتی به شغل ، نارضایتی از وضعیت موجود نداشتن رفاه نسبی، کاهش ارتباطات اجتماعی و در نهایت کاهش سلامت اجتماعی، پرداختن به  نشاط را به صورت یک اصل انکار ناپذیر در آورده است. بنابراین برای دستیابی به سلامت اجتماعی و عمومی افراد جامعه و رهایی از برخی معضلات جامعه و تنش های اجتماعی باید به نشاط و شادابی به عنوان متغیر تعیین کننده سلامت اجتماعی افراد جامعه بها داد.

احساس شادی و نشاط یکی از ضروری ترین خواسته های فطری و نیازهای روانی انسان به شمار می‌رود و به دلیل تاثیرات عمده بر سالم سازی و بهسازی جامعه، مدت مدیدی است که ذهن آدمیان را به خود مشغول کرده است به طوری که امروزه بسیاری از ملل به نوعی درصدد ایجاد یک جامعه سالم و بانشاط هستند زیرا به نظر می رسد احساس شادی از یک سو انسان‌ها را برای زندگی بهتر و بازدهی بیشتر آماده می کند و از سوی دیگر به دلیل ویژگی مسری بودن آن بستگی های فرد را با محیط اجتماعی خود گسترده می کند.

در جامعه خوشحال و خرسند، تولید بهتر، اشتغال بیشتر و اقتصاد، سالم‌تر است. بدون شک در چنین محیطی امنیت اجتماعی و فردی راحت‌تر به دست می‌آید. در محیط شاد، ذهن انسان پویا، زبانش گویا و استعدادش شکوفا می‌شود. شاد بودن جامعه یکی از عوامل بسیار موثر در توسعه‌ی اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی است و مستقیم یا غیر مستقیم در کاهش نابسامانی‌های خانوادگی، طلاق، افزایش میزان میل و رغبت تحصیلی و انگیزه کاری و افزایش تولید نقش دارد.

در واقع زندگی سالم محصول تعامل اجتماعی بین انتخاب های فردی از یک سو و محیط اجتماعی اقتصادی احاطه کننده فرد از سوی دیگر است، در صورت تحقق سلامت اجتماعی شهروندان دارای انگیزه و روحیه شاد شده و در نهایت جامعه شاداب سلامت خواهد بود. داشتن تفکرات اجتماعی صحیح و برخورداری مردمان از ذهنیت مثبت نسبت به جامعه برای زندگی اجتماعی، اولین و مهمترین مرحله از سلامت اجتماعی است که متأسفانه به آن توجه کافی نشده است در این میان لازم است بعد اجتماعی سلامت نیز در کنار دیگر ابعاد آن مورد توجه و ارتقاء  قرار گیرد چرا که ارتباطات و روابط و مناسبات اجتماعی یک امر ضروری است.

در این میان آنچه با اهمیت به نظر می رسد و گاه نادیده انگاشته می شود، سطحی‌نگری و فروکاستن مقوله نشاط اجتماعی در ابعاد کوچک تر و خلاصه کردن سطحی موضوع به مفهوم شادی و هیجان گذرای فردی ضرب در تعداد نفرات جامعه است. خلاصه کردن نشاط اجتماعی در موضوعاتی همچون برگزاری جشن ها، برپایی جنگ های  شادی و یا حتی مناسک جمعی مذهبی، ناشی از دید تونلی و فقدان نگاه جامع الاطراف و کلی به موضوع است و نمی تواند در ارتقاء و بهبود شاخصهای نشاط اجتماعی راهگشا باشد.  جمع شادی و نشاط فردی به معنای نشاط اجتماعی نیست و در زمان کوتاه و بصورت دستوری حاصل نمی شود. این شاخص چند عاملی، متداخل و چند بعدی است و بصورت بطئی به عینیت می رسد. از جمله عوامل موثر در نشاط اجتماعی که اهمیت شایانی داشته  و بصورت مستقیم در شاخص نشاط اجتماعی موثر است می‌توان به سرانه تولید ناخالص ملی، حمایت اجتماعی و وضعیت سلامت و امید به زندگی، آزادی های سیاسی و اجتماعی و ادراک سلامت یا فساد سیستم های کلان نام برد.

بیش از آنچه آمد می توان افزود که بهزیستی روانی شامل رضایت از زندگی و مدیریت هیجانات مثبت و منفی، معنویت و امور خیریه، دارایی‌ها و وضعیت مسکن، درآمد سرانه و شغل پایدار از جنبه های ملموستر نشاط اجتماعی است. حاکمیت شرایط مناسب مشارکت سیاسی و بهره مندی آحاد جامعه از حقوق اساسی، سلامتی در جنبه های سلامت روان و جسم، وضعیت آموزش و کیفیت مدارس، سرزندگی جامعه در نمودهای فعالیت اجتماعی و خیریه، ارتباطات خانوادگی، تنوع فرهنگی و پذیرش تفاوتهای قومیتی و زبانی و مهیا بودن عرصه فعالیت فرهنگی و هنری زبان مادری همچنین رعایت اقلیم و حفظ محیط زیست ضامن دستیابی به نشاط اجتماعی در درجات بالاست.

بر اساس آنچه آمد، بايد گفت كه موضوع شادي و نشاط عمومي و اجتماعي، به عنوان موتور محركه و شتاب‌دهنده اهداف توسعه‌اي يك كشور و ملت و نيز براي حفظ و ارتقاء سلامت آحاد جامعه، بايد به يك مطالبه ملي و عمومي تبديل شود. اين يك «حق» و «مسئوليت» اجتماعي متقابل ميان مردم و دستگاههای مسئول است كه در صورت تحقق در تمام لايه هاي سياست‌گذاري، برنامه‌ريزي و اجرا، مي‌تواند ضامن شتاب بيشتر در پيشرفت و مشاركت عمومي موثر و پررنگ در تمامی ابعاد جامعه باشد. اگر به اين مهم به صورت امري فرعي نگريسته نشود و حاكميت خود پيشگام در تامين اين حق عمومي باشد، مي‌تواند آثار و نتايج مثبتي براي دهه‌هاي پيش روي ايران عزیز به دنبال داشته باشد.

حمید رنجبران؛ مدیر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد معاونت بهداشتی دانشگاه