در آلودگی یا فساد مواد غذایی، عوامل مختلفی  مانند دما یا درجه حرارت، میکروارگانیزم ها، آنزیم ها، حشرات، جوندگان و پرندگان، نور، هوا(به ویژه اکسیژن)، رطوبت، خشکی و زمان نقش دارند

بعضی اوقات، تداخل همزمان چند عامل (به عنوان مثال دما، میکروارگانیزم و نور)، می تواند سبب آلودگی یا فساد مواد غذایی گردد.

دما (درجه حرارت)، بر رشد میکروارگانیزم ها موثر است و در صورت عدم کنترل، مواد غذایی را فاسد می کند، به گونه ای که با افزایش هر 10 درجه سانتی گراد دما، سرعت واکنش های شیمیایی در مواد غذایی دو برابر می شود. آنزیم ها و مواد غیرآنزیمی، ترکیباتی هستند که تحت تاثیر گرما نیز قرار می گیرند.

 تابش مستقیم آفتاب به دلیل داشتن طیفی از امواج به خصوص امواج ماوراء بنفش که قابلیت تغییر در ماهیت و ظاهر مواد غذایی را دارند، می توانند تاثیرات ساده و بالابردن دمای مواد غذایی را انجام دهند و حتی باعث تغییر ماهیت شیمیایی و بیوشیمیایی وساختار ظروف آب معدنی و بطری ها شوند که برای سلامت مصرف کنندگان اثرات سوء به همراه دارد.

تابش نور آفتاب باعث ورود مواد شیمیایی جداره بطری های آب معدنی به داخل آب می شود و این بدان معناست که ما به همین راحتی اجازه می دهیم مواد شیمیایی داخل بافت ظروف آب های معدنی تجزیه و وارد آب آشامیدنی شود.

 لازم به ذکر است کلیه متصدیان مراکز عرضه مواد غذائی باید  بطری‌های آب معدنی رادر جای خشک و خنک و دور از برخورد اشعه خورشید قرار دهند ،‌ بنا بر قوانین اداره استاندارد باید مقدار مونومرهای( ماده شیمیائی آلی )  موجود در مواد غذایی کمتر از ۱۰ میلی گرم بر لیتر باشد؛ علاوه بر مونومرهای ‌آزاد وجود فلزات سنگین هم بر قوانین استاندارد مواد غذایی اهمیت دارد که گاهی در نمونه‌های غیراستاندارد شاهد بالا بودن مقدار آن هستیم.

 همچنین قرار دادن فرآورده هایی حجیم شده مانند چیپس، پفک و...مقابل نور آفتاب، به دلیل لایه های آلومینیومی که در بسته بندی استفاده شده ، منجر به فساد چربی داخل این فرآورده ها شده و کلسترول موجود در آنها را افزایش میدهد.

 به غیر از فساد مواد غذایی ناشی از تابش مستقیم و غیر مستقیم  نور آفتاب، عدم رعایت شرایط مناسب نگهداری نیز باعث فساد خواهد شد. هر ماده غذایی شرایط نگهداری خاص خود را دارد، برخی نیاز به نگهداری در یخچال و برخی دیگر باید در دمای خشک و خنک نگهداشته شوند، اما با قاطعیت باید اظهار داشت که نگهداری مواد غذایی در معرض تابش مستقیم نور خورشید ، به سرعت آنها را فاسد و مسموم می سازد.

  در خصوص سایر مواد غذائی مانند سس مایونز که حاوی تخم مرغ هستند با وجود پلمپ بودن درب ظرف ، نیاز به نگهداری در یخچال دارند لذا پلمپ بودن و باز نشدن درب بسته های مواد غذایی ، بهانه ای جهت نگهداری در خارج از یخچال برای اینگونه از مواد غذایی نمی باشد.

درباره تأثیر نور خورشید بر بطری‌های روغن  باید یادآوری کرد:‌ بطری‌های روغنی که از جنس پلی پروپیلن ساخته می‌شوند عملکرد مشابهی با بطری‌های آب معدنی دارند اما خود مواد غذایی کمی متفاوت هستند روغن‌های سرخ کردنی مقاومت بیشتری نسبت به گرما دارند اما روغن‌هایی مثل روغن کنجد و روغن زیتون مقاومت کمتری دارند. لذا به هموطنان عزیز  اکیداً توصیه میشود در هنگام انتخاب و خرید مواد غذایی حتما به شرایط نگهداری آنها مطابق با آنچه روی بسته بندی درج شده است توجه نموده و از خرید محصولاتی که به طور مستقیم در معرض نور افتاب هستند خودداری نمایند   در پایان  لازم به ذکر است شهروندان  میتوانند هرگونه تخلف بهداشتی را به سامانه ارتباط مردمی ( تلفن گویای 190 )  گزارش دهند .

 

مهندس باب الحوائجی

کارشناس گروه سلامت محیط و کار معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان