اقدامات مورد نیاز

بطور کلی هر گونه اقدامی که سبب افزایش  بهداشت و سلامت فردی و اجتماعی، استمرار خدمات بهداشت و درمان و کاهش آسیب پذیری در مقابل بحران ها  و خدمات رسانی مناسب در طی بحران ها و جنگ گردد پدافند غیر عامل در نظام سلامت است. 

فرهنگ سازی و آموزش مدیران، سیاست گزاران و تصمیم گیرندگان نظام بهداشت و درمان نقش مهمی در پیشبرد اهداف توسعه برنامه های پدافند غیر عامل دارد.  نهادینه کردن این امر در بدنه اجرایی بهداشت و درمان سبب توسعه  و اجرای برنامه ها بر اساس مولفه های پدافند غیر عامل و در نهایت کاهش آسیب پذیری این نهاد مهم در بحران های طبیعی و یا بروز جنگ می گردد.

  این اقدامات نه تنها شامل اصول اساسی پدافند غیر عامل است بلکه شامل همه اقدامات علمی، تحقیقاتی و فنی است که سبب  توانمندی و اقتدار ملی در عرصه های علوم و فناوری، خود انکایی در عرصه های پیشگیری، نشخیص، درمان و بازتوانی است.

 اقتدار و توانمندی هر کشوری نتیجه پیشرفت های علمی و فنی است. پیشرفت علمی در عرصه های بهداشت و درمان سبب کاهش صدمات و آسیب ها در نتیجه سوانح و حوادث و بحران ها می گردد. توسعه فرهنگ ایمنی فردی و جمعی و حفاظت، نقش مهمی در کاهش آسیب پذیری در حوادث و بلایا حتی در سوانح انسان ساز مانند جنگ دارد.

 بعنوان مثال ژاپن کشوری با بیشترین میزان وقوع زلزله به دلیل توسعه فرهنگ ایمنی فردی و جمعی و مقاوم سازی تاسیسات کمترین میزان تلفات را در مقایسه با کشورهای دیگر دارد. این امر نشان دهنده اهمیت فرهنگ سازی ایمنی و نهادینه کردن آن در بین مدیران و مردم است.

ولی سئوال اساسی و مهم اینست که با معرفی شاخص های ذکر شده به عنوان اصول پدافند عامل آیا همه آنان در تقویت ساختار و نظام بهداشت و درمان و استمرار خدمات در شرایط بحران نقش دارند و بطور مشخص تر چه اصولی از پدافند غیر عامل جهت کاهش آسیب پذیری این نهاد مهم باید مد نظر مدیران، مسئولین،  کادرهای اجرایی، متخصصین ، پزشکان ، پرستاران و سایر افرا مرتبط باشد.

در پاسخ به این سئوال لازم به اشاره مجدد است که هدف از اجرای اصول پدافند غیر عامل کاهش خسارات و آسیب پذیری به تاسیسات، تجهیزات، نیروهای انسانی در نتیجه بحران های طبیعی و تهاجم دشمن جهت استمرار ارائه خدمات بهداشت و درمان و سایر وظایف محوله به نظام سلامت یک کشور است.

حال هر اقدامی که بتواند ما را در دستیابی به این هدف مهم یاری نماید را می توان اصول و روش های پدافند غیر عامل دانست.

برای اجرای این تمهیدات ابتدا باید اقدام به شناسایی موارد زیر نمود:

1.       شناسایی تهدیدات

2.       الویت بندی تهدیدات

3.       کاهش تهدیدات

4.       شناسایی آسیب پذیری ها

5.       کاهش آسیب پذیری ها

  1-  شناسایی تهدیدات

شناسایی تهدیدات دارای درجه بندی های مختلف است در ابتدا شناسایی تهدیداتی است که مدیریت نظام سلامت یک کشور را تهدید می کند و ضعف در سیتم مدیریتی و در واقع آسیب پذیری نظام مدیریتی و عدم وجود برنامه راهبردی و پیش بینی های لازم در سطح برنامه های شاید مهمترین گام در  برنامه دفاعی هر کشور و همچنین در پدافند غیر عامل شناسایی تهدیدات است. بدون شناسایی تهدیدات نمی توان برنامه ریزی برای آماده سازی و یا مقابله انجام داد.

نظام بهداشت و درمان نیز در  صورت بروز بحران چه طبیعی و چه رخداد جنگ با تهدیدات مختلفی مواجه است و باید بتواند به نحوی پیش بینی گردد که آمادگی لازم جهت برخورد و مدیریت بحران و استمرار خدمات و انجام وظایف خود را داشته باشد.

بعنوان مثال با بروز حوادث و سوانح طبیعی مانند سیل و زلزله، آسیب های جدی به تاسیسات، تجهیزات و انسانها و همچنین منابع کشاورزی و دامی وارد می گردد.

از جمله این آسیب ها خسارت به مراکز اصلی و یا فرعی خدمات بهداشت و درمانی است که خود سبب از هم گسیختن زنجیره خدمات رسانی به مردم می گردد. در صورت عدم امادگی سیستم بهداشت و درمان در چنین شرایطی نه تنها قادر به ارائه خدمات نیست بلکه با آسیب دیدن تاسیسات، تجهیزات و نیروی انسانی بحران تشدید می گردد.

پس در گام اول لازم است این تهدیدات در طراحی، تاسیس و احداث و نگهداری چنین مراکزی مد نظر قرار گیرند.

در واقع اگر مطالعات علمی وجود تهدید های طبیعی مانند سیل و زلزله را مسجل ساخته است باید از ساخت مراکز بهداشتی و درمانی در مکان های آسیب پذیر جلوگیری کرده و حتی الامقدور از اصول مهندسی در مقاوم سازی سازه های آن جهت مقاومت در چنین حوادثی استفاده شود.بنابر این شناسایی تهدیدات چه بحران های طبیعی و چه تهدیدات نظامی در طراحی و ساخت تاسیسات اساسی نظام سلامت از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

 با توجه به اینکه شناسایی تهدیدات یک کشور در حیطه وظایف سازمان های مختلفی قرار دارد بدیهی است باید هماهنگی لازم برای بررسی این تهدیدات و نقش آن در عرصه بهداشت و درمان صورت گیرد زیرا بدون هماهنگی بین نهاد های مختلف اجرای اصول پدافند غیر عامل عملا با دشواری کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت می تواند خسارات جبران ناپذیری را در زمان بحران به کشور وارد نماید.

در مرحله بعد تهدیداتی است که شبکه بهداشت و درمان و ارائه و استمرار خدمات آن را مورد تهدید قرار می دهد. تامین و پشتیبانی، منابع، دارو ها و تجهیزات و همه آنچه که جهت استمرار خدمات بهداشت و درمان ضرورت دارد باید بطور برنامه ریزی شده ای مورد بررسی قرار گیرد و به نحوی باشد که در شرایط بحران مختل نشود.

آشنایی پرسنل بهداشت و درمان با تهدیدات و آموزش های لازم از جمله مواردی است که در این برنامه مد نظر است.نکته مهمی که باید اشاره گردد اینست که با توسعه علوم و فناوری ها و تغییرات سیاسی جهان چهره تهدیدات نیز بطور مستمر در حال تغییر است بنابر این نهاد های مربوطه نیز این تغییرات  را در برنامه ریزی های پدافند غیر عامل خود لحاظ می کنند.

ارزیابی ریسک (خطر)

بنابراین برای محاسبه میزان خطر لازم است اطلاعات دقیق سه بخش  تهدیدات ، آسیب پذیری و تاثیرات ناشی از آن را به دقت گردآوری و مورد ارزیابی قرار داد.به زيان ساده ريسك را مي توان بر اساس مولفه هااي فوق در فرمول زير  خلاصه كرد :

ريسك=تهديد+آسيب پذيري+تاثیر

اين فرمول بدين معني است كه مجموعه اي با ميزان تهديدات، آسيب پذيري و يا تاثير پذيري بالا را مي توان مجموعه اي با ريسك بالا قلمداد نمود.و براي محاسبه شدت ريسك لازم است ميزان كمي اين عوامل در هم ضرب کرد

ريسك=تهديد×آسيب پذيري× تاثير

اگرچه تركيب احتمال تهديد و آسيب پذيري است كه تاثير را افزايش مي دهد  ولي ميزان آسيب پذیری بستگي دارد به وقوع حادثه و ميزان تاثيرآن. بنابراين افزايش دو مولفه اصلي تهديد و آسيب پذيري سبب  افزايش جدي ريسك پذيري در مقايسه با مجموعه هايي با ميزان كم يا متوسط دو مولفه اصلي تهديد و آسيب پذيري هستند كه داراي ريسك پايين و متوسط مي باشند و در صورتي مي توان ميزان ريسك يك مجموعه را به صفر رساند كه حداقل يكي از اين دو مولفه مهم صفر گردد.

محاسبه ميزان ريسك:

براي اينكه بتوان از اين مدل جهت محاسبه ريسك استفاده نمود لازم است فاكتور هاي موثر در آن( تهديد- آسيب پذيري- و تاثير گذاري) مورد بررسي قرار گرفته و به نحوي آنها را كمي نمود.بهترين روش آن است كه ميزان و يا رده بندي اين عوامل بر اساس شدت درجه بندي و رقم داده شود بعنوان مثال

3= بالاترين ميزان خطر

2=متوسط

1=كم

0= فقدان خطر

بنابراين ميزان ريسك بين صفر تا حداكثر ريسك پذيري يا 27 (3×3×3) خواهد بود.

روش های مختلفی برای ارزیابی ریسک یا خطر وجود دارد

ماتریکس محاسبه میزان و شدت خطر

در این روش جدولی شامل دو محور شدت آسیب ناشی از تهاجم و محور آسیب پذیری ترسیم می گردد. هر محور بر اساس درجات بر حسب میزان از کمترین شدت اثر تا تخریب و ویرانگری شدید در محور شدت اثر تهاجم و در محور آسیب پذیری بر اساس اطلاعاتی که از میزان استحکامات زیر ساخت ها و سایر عوامل موثر در آسیب پذیری، از کمترین میزان آسیب پذیری تا خیلی زیاد را وارد می کنیم.بنابراین اگر تهدید جزو دسته و گروه پرخطر با میزان و شدت آسیب رسانی و گستره تاثیرات زیاد باشد بر اساس میزان آسیب پذیری کشور و یا سازمان میزان آسیب وارده را می توان درجه بندی نمود.

بر اساس این ماتریکس میزان صدمات ناشی از تهاجم یا یک عامل خطرناک در مجموعه با آسیب پذیری بالا به حداکثر خواهد رسید که در جدول زیر در ستون تقاطع خیلی زیاد با ویرانگر بعنوان بالاترین میزان خطر ملاحظه می شود. البته رنگ های قرمز نشان دهنده خطر بالا و سپس رنگ زرد و در نهایت رنگ سبز برای مجموعه هایی است که دارای میزان آسیب پذیری کم و در عین حال عامل تهاجم نیز شدت خفیفی دارد.

 

 

در جدول دیگری میتوان میزان تهدید را با عناصر دیگر مانند شدت اثر و همچنین میزان احتمال وقوع یا تهاجم با این عوامل را قرار داد. احتمال بکارگیری از موضوعاتی است که در ارزیابی خطر و محاسبه تهدید بسیار اهمیت دارد.اینکه چقدر احتمال دارد که بر علیه کشور و یا مجموعه ای تهاجم صورت گیرد خود بخشی از موضوع تهدید شناسی است. برای اینکه بدانید کشور یا مجموعه نظام سلامت با چه میزان تهدید روبروست این موضوع نیز باید بطور مداوم بررسی و مشخص گردد.همچنان که در دیده می شود یک محور به شدت آسیب و محور دیگر به احتمال تهدید و تهاجم اختصاص یافته است. هرچه احتمال تهدید بالاتر باشد و میزان آسیب تهاجم نیز بالا باشد بنابراین تهدید بالاتر است و بالعکس.

هرچه میزان توان دفاعی یا پدافند غیر عامل بالاتر باشد  میزان خطر  کاهش می یابد بنابراین فرمول ارزیابی خطر را می توان به صورت زیر نیز نوشت:                       خطر= تهدید+ ( آسیب پذیری- اقدامات دفاعی)  X  تاثیر

مدیریت خطر:

بنابراین  در مدیریت خطر باید تلاش نمود تا این موارد را به شدت مورد توجه قرار داد:

 1 - کاهش آسیب پذیری     

2-افزایش اقدامات پدافندی     

3-کاهش تاثیر تهاجم      

با توجه به اینکه عواقب ناشی از تهدید رابطه مستقیمی با شدت تاثیر عامل و همچنین اهمیت اهداف مورد تهاجم دارد بنابراین پیآمد یک تهدید معادل است با حاصلضرب این دو عامل مهم در نتیجه:

پیامد تهاجم یا حادثه =  شدت تاثیر عامل تهدید X میزان اهمیت هدف

برای محاسبه میزان اهمیت هدف مورد نظر معیارهایی مطرح شده است. بدیهی است اهداف حیاتی و استراتژیک؛ مراکز حساس و مهم یک کشور و یا یک سازمان از اهمیت بسیار بالای برخوردارند و قطعا جزو اهدافی هستند که دشمنان در برنامه تهاجم خود قرار داده اند.زیرا آسیب به این مراکز می تواند سبب توقف و یا اختلال در امور حیاتی کشور، صدمات اقتصادی شدید، آسیب به جان مردم و همچنین تاثیرات روانی و اجتماعی مهمی شود و این امور باید در برنامه پدافند عامل و همچنین پدافند غیر عامل به شدت مورد توجه باشند.عامل دوم شدت اثر نوع و ابزاری است که ازآن استفاده می شود. هرچه عامل خطرناکتر باشد قطعا آسیب ناشی از آن بیشتر خواهد بود.

 برنامه مدیریت خطرات و اقدامات لازم :

 همچنان که توضیح داده شد هر کشوری و یا سازمان متولی ارائه خدمات به مردم برای بررسی آسیب ها و پیشگیری از ان باید اقدامات زیر را انجام دهد :                                  

 

2- شناسایی آسیب پذیری ها

پس از شناسایی تهدیدات لازم است مشخص گردد نظام سلامت کشور و سازمان ها و نهاد های وابسته و مراکز ارائه دهنده خدمات و منابع چقدر نسبت به این تهدیدات آسیب پذیرند بنابر این لازم است سطوح مراکز شناسایی گردد و مراکز بر اساس حیاتی، حساس و مهم بودن تقسیم بندی و بر اساس الویت  مورد مطالعه قرار گیرند.  هر مرکز حیاتی، حساس  و مهم باید برنامه تهدید شناسی و آسیب پذیری خود را انجام و اقدامات مورد نیازی که اشاره خواهد شد را جهت کاهش آسیب پذیری و استمرار خدمات خود در شرایط بحران را انجام دهد.در شناسایی آسیب پذیری ها باید آسیب پذیری به تاسیسات، تجهیزات و نیروی انسانی مورد بررسی قرار گیرد و تمام مشخصه های آسیب سخت و نرم مطالعه و شناسایی گردد. آسیب های روحی و روانی ناشی از بحران ها و جنگ ها تاثیرات عمده ای در تشدید بحران دارد و جنگ روانی دشمن جهت تشدید تاثیر تهدیدات امری شناخته شده است در برنامه پدافند غیر عامل نظام سلامت باید برنامه لازم و اقدامات مشخص جهت کاهش این آسیب صورت گیرد بعنوان مثالی دیگر: بخش مهمی از فعالیت های سیستم بهداشت و درمان آموزش نیروهای انسانی و اطلاع رسانی است. ایا در یک بحران این سیستم دچار نقص و توقف می گردد و یا با برنامه ریزی مناسب و اتخاذ روش های جایگزین در زمان بحران نیز این امر ادامه می یابد؟

 البته شاید تصور گردد که وظیفه اصلی سیستم بهداشت و درمان در شرایط بحران حفظ و استمرار خدمات به مصدومین و حادثه دیدگان و مردم عادی است ولیکن در شرایط ایده آل استمرار تمام فعالیت های آن مد نظر می باشد و با اتخاذ روش های پدافند غیر عامل می توان به این امر دست یافت.

 کاهش آسیب پذیری نیروهای انسانی:

نیروی انسانی متخصص سیستم بهداشت و درمان نقش حیاتی در ارائه خدمات را دارند. حفظ سلامت این نیروها از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است در واقع در برنامه پدافند غیر عامل کاهش آسیب پذیری این نیروها و حفظ سلامت آنان جهت استمرار خدمات رسانی بسیار مهم است. نقش عوامل متعدد در کاهش آسیب پذیری را به تفصیل بحث خواهیم کرد

اقدامات اجرایی پدافند غیر عامل:

 مکان یابی مناسب و پراكندگي

در مراكز حياتي و حساس يكي از اصول مهم دفاع غير عامل جهت تقليل خسارات آنهاست.مراکز حیاتی بهداشت و درمان باید به نحوی از این اصل استفاده نکایند که ضمن کاهش تهدیدات و آسیب پذیری در استمرار خدمات رسانی که به عهده دارند موفق باشند.

این امر بخصوص شامل نهاد های تخصصی مانند انتقال خون، صنایع دارویی و نجهیزات پزشکی حساس و موارد مشابه را شامل می گردد. 

مقاوم سازي و استحكام

از نیازهای اساسی تاسیسات اصلی فرماندهی و کنترل در نظام سلامت و بخصوص فوریت های پزشگی، اورژانس ها و مراکز بهداشتی درمانی است. البته بر اساس ویژگی بیمارستانهای صحرایی و نظامی این تاسیسات علاوه بر اقدامات فوق نیازمند اقدامات ویژه دفاع غیر عامل جهت مقاومت در تهاجمات نظامی سخت نیز می باشند.

ایجاد پناهگاه مناسب برای پرسنل و مردم

بر اساس معیارهای ایمنی  تمام مراکز تجمع باید واجد پناهگاه های مناسب بر اساس تعداد پرسنل و مراجعین می باشند. این پناهگاه ها ضمن داشتن استاندارد های لازم و مقاوم در برابر تهدیدات می توانند بطور دومنطوره تهیه گردند تا در زمان صلح نیز کاربرد داشته باشند.بسیاری از کشورها مراکزی عمومی چون متروها را به نحوی تهیه می کنند که بعنوان پناهگاه های مستحکم در شرایط بحران استفاده می کنند.

 داشتن تجهیزات و منابع جایگزین:

از مهمترین تهدیداتی که سبب قطع خدمات می گردد آسیب به منابع آب، سوخت، برق، گاز، مخابرات و سایر تاسیسات حیاتی نظام سلامت و مراکز بهداشتی  درمانی است. در برنامه پدافند غیر عامل نظام سلامت لازم است جایگزین های مناسب برای این منابع طراحی و لحاظ گردد تا در صورت آسیب و قطع و اتمام یکی از آنها از منبع جایگزین استفاده شود.

طراحی و اجرای این تمهیدات ممکن است هزینه بر و غیر اقتصادی به نظر رسد در حالی که امنیت ملی، حفظ جان انسانها و توان پایداری در مقابل تهدیدات چنان ارزشمند است که هر مقدار سرمایه گزاری در این نوع اقدامات امری است مفید و معقول.

 ایجاد پوشش های مناسب در مناطق حساس

یکی از اقدامات مهم در کاهش آسیب پذیری تاسیسات حیاتی و حساس ایجاد پوشش برای آنهاست که می تواند شامل پوشش های طبیعی  و یا مصتوعی با روش های متنوع موجود است.

 اعلام خبر و یا هشدار سریع:

یکی از مهمترین عوامل کاهش آسیب در سیستم بهداشت و درمان داشتن منابع سریع دریافت خبر حوادث و آسیب های بهداشتی و سلامتی است. شبکه بهداشت نظام سلامت باید ایمن نسبت به مخاطرات باشد. داشتن بانک های اطلاای و پایش مداوم بیماریها از شیوع بیماریها جلوگیری می کند.بنابر این ازم است نظام سلامت دارای شبکه های متعدد ارتباطی، گرد اوری فوری اطلاعات به روش های مختلف و جایگزین با کمترین آسیب باشد.پایش بیماریها و داشتن آزمایشگاه های ثابت و سیار که با اعزام به محل اقدام به انجام آزمایشات مورد نیاز نمایند از نیازهای این برنامه است.در صورت وقوع تهدیدات نامتعارف مانند پخش عوامل بیولوژیک و شیمیایی و هسته ای اقدامات ویژه خود را می طلبد که در بخش دیگری بدان خواهیم پرداخت.

 حفاظت

حفاظت مدام از تاسیسات و تجهیزات حیاتی و حساس جزو برنامه های پدافند غیر عامل جهت کاهش آسیب های احتمالی توسط دشمن و اقدامات خرابکاری است. توسعه اقدامات حفاطت فیزیکی با استفاده از فناوری های نوین برای این امور توصیه می گردد.توسعه روش های ایمنی زیستی و امنیت زیستی در آزمایشگاه های تحقیقی و مراکز تحقیقاتی که با نمونه های بیمار، زیستی و شیمیایی سروکار دارند از اهمیت خاصی برخوردار است.

سيستم اطفا حريق

داشتن سیستم های مجهز و اماده بکار اطفا حریق در تاسیسات و مراکز بهداشتی درمانی از اهمیت خاصی برخوردار است. این سیستم ها باید به نحوی باشند که ضمن اطمینان از کارایی آنها توان پوشش منطقه مورد نظر را داشته باشند. نکنه مهم آموزش پرسنل جهت استفاده از این سیستم ها و برگزاری مانورهای مستمر جهت آزمایش کارایی سیستم اطفا حریق و توان بکارگیری آن توسط پرسنل است.

 آموزش و تربیت پرسنل:

آموزش جزو حیاتی ترین بخش برنامه پدافند غیر عامل هر کشور و سازمانی است. آموزش مدیران اصلی، میانی، رده های تخصصی  و پرسنل بخش های مختلف نظام سلامت یک کشور جهت آشنایی با اصول پدافند غیر عامل، تهدید شناسی، شناخت آسیب پذیری و روش های ایمنی فردی و جمعی نقش مهمی در فرهنگ سازی ملی و اجرایی شدن برنامه های ارتقا ایمنی و پایداری ملی می گردد. این آموزش باید مستمر  همراه با اجرای مانورهای دوره ای در سطوح مختلف باشد.توسعه این آموزش به دانشجویان و دانش آموختگان رشته های مختلف پزشکی و پیراپزشکی می تواند در تربیت نسل آینده مدیران و کارکنان نظام سلامت نقش مهمی ایفا نماید.در این برنامه با تربیت متخصصین فوریت های پزشگی آشنا به موضوعات پدافند غیر عامل در بحران های طبیعی و انسان ساز آنها را آماده خدمت رسانی در این شرایط نمود.

 تربیت متخصصین طب دفاعی:

با توجه به تهدیدات جدی ناشی از تهاجمات نظامی و آسیب های آن وجود رشته ای به نام طب نظامی و تربیت پزشگانی جهت مقابله با اینگونه آسیب ها ضروری است. تجربیات گسترده پزشکان مجرب ما در طول دفاع مقدس سرمایه ای گرانبهاست که باید به نسل جدید منتقل گردد و از این طریق آمادگی لازم در بخش بهداشت و درمان جهت مقابله با این تهدیدات بطور مستمر ادامه یابد. توان متخصصین داخلی در درمان آسیب های ناشی از جنگ توانمندی است که سبب افزایش اقتدار ملی و کاهش آسیب پذیری می گردد.

 توسعه بهداشت فردی و عمومی:

یکی از تهدیداتی که سبب توسعه بیماریها و افزایش آسیب پذیری در سلامت جامعه می گردد عدم رعایت بهداشت فردی، جمعی و محیطی است. در صورت فقدان فرهنگ بهداشت فردی و جمعی و همچنین منابع بهداشتی آب و غذا، دفع بهداشتی زباله و فاطلاب شاهد توسعه بیماری های عفونی و مرگ و میر در اثر وقوع بحران ها می باشیم.  مقابله با این امر نیازمند توسعه زیرساخت های مناسب تهیه و تامین آب و غذای بهداشتی و اتخاذ روش های مناسب جایگزین برای شرایط بحرانی و همزمان توسعه فرهنگ بهداشتی در جامعه است. بحران های جدی مانند جنگ می تواند سبب کاستی آب و مواد غذایی گردد در ضمن قطع برق و گاز و سوخت و ارتباطات مخابراتی میتواند سبب مشکلاتی در حمل و نقل، نگهداری و تهیه آب و غذای بهداشتی گردد که در نتیجه سبب توسعه بیماری های مختلف خواهد شد.پیشگیری از وقوع چنین فاجعه ای نیازمند آمادگی همه سازمان های مسئول و اجرای اقدامات پدافند غیر عامل در کاهش آسیب پذیری حوزه مورد نظر است. به نحوی که در صورت بروز سوانح و قطع یا کاهش انتقال مواد اساسی مورد نیاز مردم به سرعت از روش های جایگزین برای تامین آن استفاده و فعال گردد.

 همکاری های سازمانی

با توجه به اینکه سلامت جامعه در گرو همکاری سازمان های مختلفی است نمی توان از سیستم بهداشت و درمان جامعه به تنهایی انتظار داشت که با اجرای اصول چدافند غیر عامل سبب امنیت جامعه در مقابل حوادث و بلابا گردد.  سازمان های اساسی که نقش مهمی در سلامت جامعه دارند شامل وزارت جهاد کشاورزی و سازمان های تابعه آن مانند سازمان دامپزشگی، موسسه واکسن و سرم سازی و دیگر نهادها که تامین غذای جامعه را بعهده دارد، وزارت نیرو با تامین انرژی و آب مورد نیاز جامعه،  وزارت نفت با تامین سوخت مورد نیاز جامعه، وزارت ارتباطات و مخابرات که نقش حیاتی در شبکه ارتباطی کشور ایفا می کند، صدا و سیما که نقش مهمی در اطلاع رسانی جامعه در شرایط بحران را ایفا می کند و سایر نهاد های دولتی و خصوصی.

 نقش نهاد های خصوصی در پدافند غیر عامل:

امروزه دولت ها بدون کمک مردم به تنهایی قادر به مقابله با بحران های بزرگ نیستند و نقش انجمن ها و بنیاد های مردم نهاد در اقدامات کمک رسانی امداد و نجات و مردم یاری روز بروز در حال افزایش است. نظام بهداشت و درمان یک کشور زمانی می تواند در توسعه برنامه پدافند غیر عامل خود موفق باشد که به نحو مطلوب بتواند این منابع مردمی را مدیریت و از انها به نحو مناسب جهت مقابله با بحران ها استفاده نماید.این نهاد ها می توانند با حضور در بین مردم ضمن توسعه فرهنگ پدافند غیر عامل سبب کاهش آسیب پذیری جامعه گردند. در همین عرصه می توان به توان عظیم بسیج در عرصه های مختلف بخصوص بسیج جامعه پزشگی در برنامه پدافند غیر عامل بهداشت و درمان اشاره نمود.یک نمونه اشکار حضور بسیج را در ایمن سازی ملی بر علیه بیماری های عفونی را در کشور شاهد بوده ایم و همچنین حضور گسترده آنان در دفاع مقدس و عرصه های سازندگی کشور نشان دهنده نقش این نیروی عظیم در مقابله با بحران ها است.

 تحقیقات علمی و فنی

همچنان که  در مقدمه اشاره گردید اقتدار ملی سبب کاهش تهدیدات و افزایش امنیت می گردد. اقتدار حاصل توسعه علم و فناوری است.  همه تلاش های علمی که در کشور در عرصه های بالیتی و علوم پایه بهداشت و درمان صورت می گیرد سبب کاهش نیاز ما به اقلام و تجهیزات پزشگی و خود کفایی در امور بهداشت و درمان است که نقش مهمی در پایداری ملی در شرایط بحران و احتمال اعمال تحریم دارد.در بخش دیگری به این موضوع به تفصیل خواهیم پرداخت و نقش توسعه علمی در پدافند غیر عامل را اشاره خواهیم نمود.

 همکاری های بین المللی

کشور ما در منطقه بحران خیز خاورمیانه اسلامی و در محاصره کشورهای آسیب پذیر قرار گرفته است بنابر این جهت کاهش تهدیدات و آسیب پذیری ها نیاز به همکاری های منطقه ای جهت کاهش بحران ها و افزایش ثبات هستیم. افزایش میزان بهداشت و سلامت در کشورهای همسایه سبب کاهش بروز و شیوع بیماریها در کشور است. زیرا هر چند گاه شاهد بروز همه گیری هایی در انسان ها، دام ها و منابع کشاورزی کشور هستیم که منشا آنها آنسوی مرزهاست بنابر این علاوه بر تقویت نظام بهداشت و درمان در کشور باید تلاش خود را از نظر سیاسی، فرهنگی و اجتماعی جهت افزایش بهداشت و سلامت در منطقه افزایش دهیم.

 سیاست بهداشتی و پدافند غیر عامل

خاتمه اینکه زمانی پدافند غیر عامل می تواند در نظام بهداشت و درمان یک جامعه نهادینه گردد که در سیاست های بهداشتی و درمانی آن بعنوان عنصری کلیدی شناخته و مورد توجه قرار گیرد.

 

تدوین: مهندس حسن احمدی؛ رئیس گروه کاهش خطر در بلایا و حوادث معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی همدان

منبع :

1- کرمی . علی پدافند غیر عامل در حوزه بهداشت و درمان بخش اول : آشنایی با پدافند غیر عامل.