یکی پیامدهای قرنطینه طولانی مدت، خشونت خانگی است. خشونت خانگی، مشکل شایع بهداشت عمومی در سراسر دنیا است. تبعیض و خشونت در تمامی جوامع بشری با وجود تفاوت در دین، مذهب ، فرهنگ و اقتصاد وجود داشته و پدیده‌ای است جهانی، فراتاریخی و فرافرهنگی که عمری به قدمت تاریخ بشریت دارد. هزینه تحمیل شده ناشی از خشونت خانگی بر بخش بهداشت جامعه بسیار سنگین بوده و بخشی از آن برای مداوای آسیب جدی جسمی - روانی از جمله اضطراب‌ها و علایم اختلالات روانی هزینه می‌شود. با توجه به آنچه بیان شد پدیده خشونت خانگی و همسرآزاری علاوه بر شیوع گسترده، دارای پیامدها و عوارض گوناگونی برای افراد تحت خشونت است. معمولاً فرزندانی که شاهد این خشونت‌ها هستند تمرکز خود را از دست داده و مستعد ابتلا به مشکلات  روانی شدید مثل استرس، بی‌خوابی، بی‌اشتهایی، عقب ماندگی هوشی، پرخاشگری، ناتوانی یادگیری و حتی تأخیر در روند رشد فیزیکی می‌شوند

 متاسفانه شیوع ویروس کرونا، خشونت خانگی را هم به عنوان چالش دیگر امروزه بشر اضافه کرده و تبدیل به بحران جدی برای تمام کشورها شده است. بنابراین تلاش برای افزایش سطح آگاهی افراد و یادگیری راهکارهای پیشگیری و مقابله با خشونت خانگی یکی از موارد ضروری  است که امروزه باید در سراسر کشور به آن توجه شود.

               مردم با بسیاری از مهارت‌های زندگی آشنا نیستند

 مهارت های زندگی چه هستند و چه کمکی به افراد می‌کنند؟ مهارت های زندگی در واقع نوعی تمرین‌های رفتاری است که به بهترین واکنش‌ها و رفتارهای افراد در موقعیت‌های مختلف زندگی کمک می‌کنند.  در همۀ افراد ممکن است نفاط ضعف‌ و مشکلات رفتاری وجود داشته باشد، این ضعف‌ها آسیب‌های زیادی را برایخود فرد و افرادی که با آن‌ها در ارتباط هستند به همراه خواهد داشت. از همین رو باید گفت مهارت های زندگی تضمین کنندۀ سلامت روان افراد جامعه هستند. با آموزش و شرکت در جلسات مشاوره می‌توان مهارت‌های خود را گسترش داده و به شیوه‌ای مناسب‌تر زندگی کرد.

مهارت های زندگی، مهارت‌هایی هستند که برای افزایش توانایی‌های روانی اجتماعی افراد آموزش داده می‌شوند و فرد را قادر می‌سازند که به طور موثر با مقتضیات و کشمکش‌های زندگی رو به رو شود. در واقع بسیاری از شکست‌ها، ناکامی‌ها و مشکلاتی که افراد در زندگی خود تجربه می‌کنند به خاطر وجود نقص‌هایی است که در این زمینه دارند. مهارت های زندگی ویژگی‌هایی نیستند که به طور ذاتی در افراد وجود داشته باشند بلکه نیازمند آموزش و تمرین بسیار در موقعیت‌های مختلف هستند. مهارت‌های اصلی زندگی شامل:

1. مهارت خودآگاهی از اولین مهارت های زندگی

مهارت خودآگاهی به این معنی است که بتوانید به شناخت دقیق و درستی از خود دست پیدا کنید. خود آگاهی یعنی فهم صحیحی از نگرش‌ها، آرا، عقاید، اندیشه‌ها، هیجان‌ها، توانایی‌ها، مهارت‌ها و کاستی‌هایتان داشته باشید. اگر شناخت درستی از خودتان نداشته باشید در انتخاب‌های مهم و سرنوشت ساز زندگی با مشکلات زیادی رو به رو خواهید شد. برای تقویت مهارت خود آگاهی، باید فرصتی فراهم کنید تا دربارۀ خود بیاندیشید و از خود سوال کنید که "من کیستم؟" در واقع باید نقاط ضعف و قوت خود را شناسایی نمایید. برای به دست آوردن این شناخت می‌توانید دربارۀ خصوصیات خود با افراد نزدیکتان گفت و گو کرده و نظر آن‌ها را نیز جویا شوید. ...

حل مسئله و تصمیم گیری 2.

حل مساله یک از مهم ترین مهارت های زندگی بوده و فرایندی است که فرد سعی می‌کند راه حل‌های موثر و سازگارانه‌ای برای مسائل زندگی روزمره خود پیدا کند. اگر حل مسئله به صورت درستی صورت بگیرد منابع روانی مثبت (مانند رضایت از زندگی و عزت نفس) را افزایش داده و منابع روانی منفی (مانند علائم بیماری‌های روانی و مشکلات سلامت روان) را کاهش می‌دهد.. 

همدلی یا هوش هیجانی 3.

مهارت همدلی به معنی توانایی شناخت، درک و پذیرش احساسات و نیازهای دیگران است. افراد باهوش هیجانی مناسب، درک بهتری از دیگران دارند و این مساله باعث می‌شود آنان دوستان بیشتر و بهتری داشته و رفتارهای تخریب گری نظیر خشونت و پرخاشگری کمتری در رفتار با دیگران از خود نشان دهند. مهارت همدلی یکی از مهم ترین مهارت های زندگی است

4.مهارت نه گفتن و جرات ورزی

همۀ افراد باید این توانایی را داشته باشند که هنگام شنیدن درخواستی متضاد با توانایی‌ها و خواسته‌های خود، آن را رد کنند؛ در واقع مهارت نه گفتن داشته باشند. اما این اتفاق برای همه آسان نیست. فقدان این مهارت باعث بروز رفتارهای منفعل پرخاشگر در فرد می‌شود. 

رفتار پرخاشگرانه زمانی روی می‌دهد که افراد جراتمندی را با پرخاشگری اشتباه می‌گیرند. آن‌ها با روش‌هایی مثل ناسزا گفتن و دعوا برای احقاق حقوق خود تلاش می‌کنند. اما مهارت جرات ورزی در افرادی دیده می‌شو‌د که می‌توانند برای گرفتن حق خود اقدام کنند بدون اینکه حقوق دیگران را نادیده بگیرند. این افراد اگر با نظر دیگران مخالف باشند حرفشان را به شیوۀ مودبانه و مناسبی بیان می‌کنند. نه گفتن و جرات مندی از ضروری ترین مهارت های زندگی است

5.تفکر خلاق

مهارت تفکر خلاق به این معنی است که فرد می‌تواند وقایع را به نوع دیگری ببیند. در حقیقت این مهارت منجر به این می‌شود که فرد تنها به یک حالت، تعبیر یا تفسیر از یک رویداد اکتفا نکند. عواملی مثل آزادی در ابراز عقیده، اعتماد به دانش و مهارت‌های شخصی و رو به رو شدن با موقعیت‌های چالش برانگیز در ایجاد تفکر خلاق موثر هستند

 6.تفکر انتقادی

تفکر انتقادی به افراد این قابلیت را می‌دهد که درباره ی شیوۀ تفکر خود فکر کنند و آن را مورد تحلیل و بازیابی قرار دهند. به کمک تفکر انتقادی اندیشۀ فرد به صورت پخته و رشد یافته‌ای شکل گرفته و بهداشت روانی او کمتر تحت تاثیر آسیب‌های جدی قرار می‌گیرد.

7.مهارت مقابله با استرس

مهارت مقابله با استرس به افراد کمک می‌کند تا بتوانند تغییرات و دگرگونی‌های زندگی را به بهترین شیوه مدیریت کنند. از نظر علمی راهبردهای مقابله با استرس فعالیت‌های درونی، روانی و رفتاری هستند که فرد برای از بین بردن استرس یا به حداقل رساندن و کنار آمدن با آن استفاده می‌کند. افراد مقاوم در برابر استرس ویژگی‌های خاصی نظیر متعهد و مسئول بودن، مبارزه طلبی، چالش جو بودن و توانمندی در زمینۀ ابراز وجود دارند که در مقابله با استرس به آن‌ها کمک زیادی می‌کند

8.مهارت کنترل خشم

خشم یکی از قدرتمندترین هیجاناتی است که بیشتر افراد در کنترل آن با مشکل مواجه می‌شوند. کنترل خشم لزوما به معنی ابراز کمتر خشم نیست بلکه به معنی فراگیری شیوه‌ای از ابراز کردن است که برای شما و کسانی که پیرامون‌تان هستند مناسب و مفید می‌باشد.

در زمینه کنترل خشم تکنیک‌های زیادی نظیر تغییر اندیشۀ خشم آلود، ریلکسیشن، حل مساله، ورزش و... وجود دارد. اگر خشم در شما به طور کنترل ناپذیری رخ می‌دهد، برای بهبود و درمان خشم خود حتما یک مشاوره روانشناسی دریافت کنید

                                                                       ارتباط موثر      و مهارت های بین فردی.9

افرادی که در مهارت‌های ارتباطی توانایی کافی کسب کرده‌اند، به راحتی و با گشاده رویی با دیگران ارتباط برقرار می‌کنند، پیام های خود را به وضوح منتقل کرده و دیگران پس از برخورد با آن‌ها احساس مثبتی دارند. مهارت‌های ارتباطی شامل دو بخش مهارت‌های ارتباطی پایه و مهارت‌های پیشرفته است. در مهارت ارتباطی پایه تاکید بر گوش دادن کامل و بیان موثر می‌باشد. اما در مهارت ارتباطی پیشرفته، زبان بدن اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. این دو همان مهارت ارتباط کلامی و مهارت ارتباط غیر کلامی را در واقع شامل می‌شوند

  10.اعتماد به نفس

اعتماد به نفس عبارت است از آنچه دربارۀ خود می‌اندیشید و احساسی که دربارۀ خود دارید. این احساس به شما کمک می‌کند که از خود تصویری واقعی و مثبت بسازید. عواملی مثل انتخاب درست هدف، تشویق شدن از جانب دیگران و همانند سازی کردن با الگوهایی که از اعتماد به نفس کافی برخوردارند در افزایش اعتماد به نفس افراد تاثیر بسزایی دارد

 سخن آخر

همانطور که گفته شد کسب مهارت های زندگی یک امر ضروری برای تمام افراد است. چرا که یادگیری این مهارت ها باعث افزایش سطح آگاهی افراد و یادگیری راهکارهای پیشگیری و مقابله با خشونت خانگی است. اما شاید یادگیری آن‌ها و استفاده از آن در زندگی برای تمام افراد کار راحتی نباشد. برای آگاهی بیشتر در زمینه مهارت های زندگی و کاربرد آن‌ها در زندگی روزمره مراجعه به کارشناسان سلامت روان؛ مراکز خدمات جامع سلامت بهداشت کمک شایانی به شما خواهد کرد. همچنین شرکت درجلسات مهارت های زندگی که هم اکنون همکاران ما به صورت غیر حضوری برگزار می کنند  نیز می‌توانند راهی برای افزایش توانایی‌هایتان باشند. پس بیاید در این دوران قرنطینه خانگی از فرصت استفاده کرده به هم دیگر کمکم کنیم تا این مهارت هارا یاد بگیریم ورنگ خشونت خانگی را تغییر دهیم .

شماره 3143 پاسخگوی ما در زمینه سوالات سلامت روانی اجتماعی و اعتیاد است.

                          

پروانه ابراهیمی- کارشناس سلامت اجتماعی معاونت بهداشتی

دانشگاه علوم پزشکی همدان