هفته ملی سلامت مردان در ایران از سال 84 همه ساله در اسفند ماه برگزار می­شود. هفته بین المللی سلامت مردان نیز از 14 تا 20 ژوئن به صورت کمپین­های آگاهی­رسانی با پوشیدن لباس آبی و با استفاده از روبان آبی به عنوان سمبل سرطان پروستات برگزار می­گردد. در این کمپین­ها، دیگر بیماری­های شایع مردان از جمله دیابت، استئوپروز، سلامت خانواده، سلامت و حوادث شغلی، خودکشی و خشونت در مردان مورد توجه قرار گرفته است.

شعار و محور هفته مذکور در سال جاری به شرح زیر  است:
Men, Mental health and Covid-19 :2021                                               

  در  دو سال اخیر با توجه به وجود پاندمی کووید 19 و شدت ابتلا، مرگ و میر و مشکلات سلامت مردان نسبت به زنان سبب شده است که این موضوع در صدر مسایل مطرح شده در هفته فوق قرار گرفته و شعار هفته بین المللی سلامت مردان، سلامت روانی مردان در پاندمی کووید با تاکید بر مردان جوان، مردان شاغل و مردان بیکار شده به علت کووید در نظر گرفته شود.
قرنطینه­های اجرا شده در این دوره، تعطیلی مدارس و دانشگاه­ها، آموزش­های غیرحضوری و مجازی در منزل و نداشتن تعامل اجتماعی، بهداشت روان نوجوانان و جوانان بخصوص پسران را که قبل از دوران کووید زمان بیشتری را در خارج از خانه سپری می­کرده اند، تحت تاثیر قرار داده است . نوجوانی به خودی خود دوران سختی است و همه­گیری بیماری کرونا آن را سخت­تر هم کرده است. با لغو رویدادهای اجتماعی، بسیاری از نوجوانان و جوانان نه تنها برخی از مهمترین لحظات زندگی خود را از دست داده­اند، بلکه از فعالیت­های روزمره­ای مثل گپ و گفت با دوستان و شرکت در کلاس­های درس هم دور افتاده­اند .بسته شدن مدارس و دانشگاه­ها، شیوه­های امتحان و خبرهای هشدارآمیز باعث احساس اضطراب آنان نیز شده است. فرصت ارتباط با دوستان و همکلاسی­ها و رفت وآمدهایی که باعث کاهش فشار روانی می­شود، از دانش آموزان گرفته شده است. از دست دادن سرگرمی­ها یا مسابقات ورزشی برای نوجوانان ناگوار است. آموزش­های آنلاین ممکن است اقناع­کننده نباشد. از طرف دیگر آسیب­های فضای مجازی هم به دلیل رواج آموزش­های الکترونیکی بیشتر شده است. همچنین از دست دادن شغل و پایین آمدن سطح درآمد مردان بویژه مردان جوان در این مدت سبب بحران­های اقتصادی و مشکلات روانی و افسردگی آنان گردیده است. افراد بالای 30 سال، افراد بدون کار، افراد با محدودیت مالی ناشی از کار و نداشتن ایمنی شغلی دچار استرس شده­اند. ترویج فعالیت بدنی از قبیل پیاده­روی، دویدن و دوچرخه­سواری برای مردان جوان در پیشگیری از تبعات روانی ناشی از شرایط قرنطینه کمک­کننده­است.
علاوه بر مشکلات روانی و استرس­های ناشی از کرونا باید موارد ابتلا و مرگ و میر ناشی از کووید  19را در مردان مورد توجه قرار داد. گرچه همه افراد جامعه از کوچک تا بزرگ و زن و مرد در معرض خطر کرونا ویروس و عواقب آن هستند، اما سن و جنس به عنوان دو فاکتور مهم در ابتلا یا شدت علایم تاثیر گذارند. ابتلا و سن افرادی که علائم شدید­تری پیدا می­کنند یا ابتلا به کرونا در آنها منجر به مرگ می­شود، در سال­های پایانی میانسالی و دوره سالمندی بیشتر است. همچنین تاکنون موارد آلودگی و شدت ابتلا و مرگ و میر در مردان بیشتر از زنان بوده و این افراد نیازمند مراقبت و توجه بیشتر هستند.  مهمترین عواملی که در ابتلا و شدت بیشتر عوارض کووید  19در مردان نقش بازی می­کنند و در مطالعات مختلف در نقاط مختلف دنیا مورد تاکید قرار گرفته­اند، عبارتند از:
ویژگی­های بیولوژیک مردان : مطالعات حاکی از آن است که برخی ویژگی­های بیولوژیک مردان آنان را نسبت به ابتلا به کووید19  آسیب­پذیرتر از زنان می­سازد­ .
پروفایل اجتماعی و مسئولیت شغلی مردان : شاغل بودن اکثریت مردان به عنوان نان­آور خانواده سبب می­شود که تماس­های آنان با محیط خارج از خانه بیشتر از سایر افراد خانواده بوده و در معرض خطر بیشتری قرار گیرند . به طور کلی کارکنانی که در معرض مواجهه بیشتر با کروناویروس هستند شامل: کارکنان خدمات بهداشتی و درمانی، کفن و دفن، آزمایشگاه­های تشخیص طبی، کلیه وسایل حمل و نقل عمومی و جمع آوری زباله، پسماند و فاضلاب.

 مسئولیت خانوادگی مردان برای خرید اقلام مورد نیاز خانواد  :اکثریت مردان مسئولیت خرید اقلام ضروری خانواده را نیز به عهده دارند و در معرض خطر بیشتری قرار می­گیرند.

تاثیر مسائل فرهنگی بر ابتلای مردان :از جمله مهم­ترین چالش­ها باور غلط مردان مبنی بر برتر بودن و قوی­تر بودن مردان نسبت به زنان و در نتیجه مغفول ماندن تمرکز بر سلامت خودشان است. با همین باورهاست که مردان کمتری به مراکز درمانی مراجعه می­کنند و به انجام آزمایش تن می­دهند یا کمتر از زنان به رعایت اصول بهداشتی تعریف شده مانند شستشوی مکرر دست­ها، استفاده از ماسک و دستکش مبادرت می­ورزند.

 بیماری­های مزمن در مردان میانسال :گرچه بیماری­های مهمی مانند بیماری قلبی عروقی ) فشارخون بالا، دیابت، بیماری عروق قلب و بیماری عروق مغز (عامل مهم مرگ و میر بویژه در گروه سنی میانسال و سالمند می­باشد، اما این عوامل در مردان نقش بسیار پررنگ­تری نسبت به زنان دارند و بروز، شیوع و مرگ و میر ناشی از آن­ها به طور قابل توجهی بیشتر از زنان است. با توجه به اینکه یک عامل خطر بسیار مهم در شدت ابتلا مرگ و میر ناشی از کووید  19 ابتلا به بیماری­های زمینه­ای فوق می­باشد، مردان در معرض خطر بیشتری قرار می­گیرند.
رفتارهای ناسالم مردان: به همان اندازه که ویروس کرونا خطرناک و مرگ آفرین است، اثرات ناگوار و مخرب تغذیه ناسالم و بی­تحرکی برسلامتی نیز می­تواند منجر به عواقب ناخوشایندی مانند سکته قلبی و مغزی، دیابت، فشارخون بالا، چاقی، چربی خون بالا، کبد چرب، افسردگی،کاهش قوای عضلانی و ...گردد. تغذیه ناسالم، فعالیت بدنی ناکافی و چاقی از دلایل مهم بیماری­های غیر­واگیر است که متاسفانه مردان را در معرض خطر ابتلا به کووید  19 و مقاومت پایین در مقابله با آن قرار می­دهد. لازم است مردان برای محافظت از خود در مقابل کرونا و سایر عوارض بیماری­های غیرواگیر به رفتارهای ناسالم خود در دوره شیوع کرونا پایان دهند .هیچ­چیز به اندازه یک برنامه غذایی کامل و صحیح به تقویت سیستم دفاعی کمک نمی­کند .همچنین در زمان فاصله­گذاری اجتماعی پرهیز از زندگی بی­تحرک و فعالیت بدنی کافی در این گروه از اهمیت زیادی برخوردار است. از سوی دیگر، فعالیت بدنی با شدت متوسط، ایمنی بدن را در مقابل بیماری کرونا بالا می­برد و هم­چنین در کاهش
استرس­های ناشی از این بیماری مهلک موثر می­باشد.

عامل خطر دخانیات در مردان:  در همه جوامع ، مصرف دخانیات در مردان بسیار بیشتر از زنان است.  سابقه مصرف دخانیات هنگام ابتلا به کرونا، علائم بسیار شدیدتر و کشنده­تری ایجاد می­کند، چرا که دود ناشی از دخانیات مانع از رسیدن اکسیژن به ریه­ها می شود .به دلیل آسیب­دیدگی و عملکرد نامناسب ریه­ها در استعمال کنندگان مواد دخانی، این افراد با شدت و وخامت بیشتری تحت تاثیر این ویروس قرار خواهند گرفت.                                    

مدیریت سلامت جمعیت و خانواده

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان